محمد اعظم خان ( ناظم جهان )
132
اكسير اعظم ( فارسى )
تخم كشوث هر يك چهار ماشه بسفائج بادرنجبويه هر يك شش ماشه قنطوريون دقيق سه ماشه گلقند و توله عوض گل بنفشه و عنب الثعلب و گل سرخ و بيخ سوسن و خطمى و خبازى و شهد ميكنند و گاهى در ربو بلغمى كه با صفرا مركب باشد در منضج اول عناب افسنتين رومى گلقند عوض باديان بيخ بلويان زوفاى خشك انجير شهد داخل كرده ميدهند و بعد نضج سناى مكى نه ماشه تر بد موصوف سه ماشه زنجبيل يك ماشه مغز فلوس شش توله روغن بادام شش ماشه مىافزايند و روز تبريد منضج اصل السوس پرسياوشان زوفاى خشك گاو زبان تخم خطمى جوشانيده شربت بنفشه تودرى پاشيده ميدهند بعده ايارج فيقرا با مسهل روز مسهل و با منضج روز خالى ميدهند و چون اندكى تنفس باقى ماند عنب الثعلب پرسياوشان هر يك چهار ماشه ريوند خطائى سه ماشه اصل السوس گاو زبان هر يك چهار ماشه انجير زرد چهار دانه جوشانيده نبات داخل كرده باز روز دوم ايارج فيقرا مىافزايند و يا بهر تلطيف و نضج ماده اصل السوس بيخ كرفس پرسياوشان فقاح اذخر هر يك پنج ماشه انيسون قنطوريون دقيق ايرسا بفسالچ هر يك سه ماشه بادرنجبويه باديان عنب الثعلب هر يك هفت ماشه انجير زرد پنج عدد مويز منقى دو توله جوشانيده گلقند عسلى چهار توله داخل كرده دهند و غذا شورباى مرغ و گنجشك داده بنان تنورى و به جاى آب ماء العسل معمول به عرق باديان دهند و بعد ظهور نضج حسب غاريقون بشب خورانند و صبح در مطبوخ مذكور سناى مكى يك توله تر بد هفت ماشه زنجبيل دو ماشه خيارشنبر شش توله ترنجبين چهار توله شربت دينار سه توله روغن بادام پنج ماشه اضافه نموده بدهند غذا روز مسهل دو پهر نخود آب و شام به دستور سابق و صبح بتريد لعوق استيل و بادام هر يك هفت ماشه خوره بالايش اصل السوس زوفاى خشك برگ گاو زبان پرسياوشان هر يك پنج ماشه ايرساسه ماشه انيسون چهار ماشه در عرق زونماد باورنجبويه نيم نيم پاد جوشانيده صاف نموده شربت زوفا چار توله تووريين و يا حرف پنج ماشه پاشيده بدهند و به همين سنج سه چهار مسهل دهند پس جهت تعديل مزاج لعوق كتان يا استيل يا بادام و يا سكنجبين عنصلى و شربت زوفا و يا حلبه و يا كتان دهند و حب بيش و سيماب و اذراقى همراه ماء اللحم بدهند . و اگر بعد از تنقيه و تعديل پس از يك ماه و يا كم و زياد باز غلبه كند اين دوا و هند كپور كچرمى شونيز زنجبيل دارفلفل هر يك يك ماشه بزر كتان بريان سه ماشه در عسل سه توله آميخته بليسانند و بالايش مطبوخ صمغ عربى كه در بحث نزله گذشت نوشانند كه فى الفور نفع ميدهند و قوى تر از آن اين است كه مر يكى ايرسادار فلفل بزر البنج صمغ عربى مغز چلغوزه زوفاى خشك عاقرقرحا دارچينى هر يك سه ماشه بزر كتان بريان نه ماشه به عسل آميخته و دو ماشه با انگشت بليسند در روزى هفت هشت بار ليكن صبح و شام به اين مطبوخ بدهند بزر كتان بريان نه ماشه اصل السوس مقشر زوفاى خشك برگ گاو زبان هر يك هفت ماشه ايرساسه ماشه عسل چهار توله . و گويند اگر مرض خفيف و تازه باشد بسا است كه كفايت مىنمايد هر روز آشاميدن شربت زوفاى محلول در عرق باديان و عرق گاو زبان نيمگرم و قى كردن در هر هفته يك بار تا آنكه ماده مستاصل و زائل گردد و نوشيدن مطبوخ زوفا و پرسياوشان هر واحد يك مشت عناب و سپستان هر واحد ده دانه مقدار يك سكرجه چند روز ملين و منضج رطوبات و مجفف آنها است . بالجمله بعد تنقيه به مسهل قى كردن نفع مىكند بنا بر اخراج او بقاياى رطوبات را و نيز تسخين او اعضاى صدر او اگر از سكنجبين عسلى و تخم ترب جوشانيده قى كنند دو سه روز بعد قى مصطكى دانه سيل عود غرقى هر يك دو ماشه سوده به گلقند يك توله رب يك توله سرشته بخورند بهترست . و اگر به سبب نزله باشد خميره خشخاش يك توله عوض گلقند كنند و بعد از قى قراءت حبيره مفيد و لعوقات و حبوب نافعتر از مشروبات است و لعوقات و ادويه كه استعمال نمايند در آن جلاء انضاج ماده و تفتيح سدد و تنقيه اعضاى نفس و تلطيف ماده به غير تجفيف قوى باشد و سكنجبين عنصلى بهترين ملطف و لعوق عنصل عظيم النفع است و از لعوقات جيده عسل و آرد كتان و روغن بادام شيرينست و بادام مقشر و مغز پسته و مغز چلغوزه و اندك زوفاى خشك در جلابى كه در آن اصل السوس و پرسياوشان جوشانيده باشند سرشته به كار برند كه قوى تر از آن است و تخم كتان نيمكوفته جوشانيده صاف كرده با عسل دادن وقت غلبه ضيق فورا تسكين ميدهد و كذا عرق نانخواه و همچنين طلبه و مويز به قدر رطل آب خوب جوشانيده يك نيم اوقيه مكرر گرم نوشيدن سريع النفع است . و ايضا بعد تنقيه جوب و سفوف و شربت و عرق و لعوق و معجون و مطبوخ و ماء الاصول كه در بيان ادويه مركبه مذكور گردد حسب حاجت استعمال كنند و حبوب گرم پيوسته در دهان دارند و غذا