بحب صبر و حب ايارج كنند و روغنهاى گرم مثل روغن به آن و خيرى و ياسمين و زيت بر سر مالند و آبى كه در آن سداب رطب و بابونه و اكليل الملك و نسرين و نمام و پودينه و برگ سرو پخته باشند بر سر ريزند و بر بخار آن انكباب سازند و بجندبيدستر و مرزنجوش و مشك نشوق كنند و بكندش عطسه آورند و بسكنجبين عسلى محلول به آب گرم غرغره نمايند . و بر صدغين اين ضماد سازند مر و صبر و فرفيون و قسط شيرين هر واحد دو درم زعفرا ن و صمغ عربى هر واحد يك مثقال جندبيدستر يك درم افيون نيم درم كندر سه درم انزروت يك درم اين ادويه به شراب سرشته بر صدغين طلا نموده بر آن پاره اسرب بندند و مريض را جلنجبين بخورانند و غذا به نخوداب به زيره و شبت و روغن جوز سازند و زيرباج تيهو يا لحوم صيد بريان به زيت دهند و شراب او عسلى يا خمر كهنه سازند و از نبيذها منع كنند . پس اگر صداع ساكن نشود و خوف كورى چشم باشد هر دو رگ صدغين قطع نمايند و بر آن داغ نهند . و اگر ساكن نشود گردن را از هر دو جانب و وسط آن داغ دهند و در تسكين صداع بحسن تدبير و اصلاح اغذيه و ملازمت ادويه كوشش نمايند زيرا كه اگر مزمن گردد علاج او دشوار شود . [ انطاكى ] انطاكى گويد كه ابتدا به خوردن منقيات بلغم نمايند مثل ايارج به ماء العسل و تكثير گلقند عسلى كنند و اين معجون از مجربات من است براى انواع صداع بارد و تنقيه دماغ و تقويت حواس و نشاط و اصلاح معده انيسون گل سرخ گل بنفشه هر واحد هفت درم عود هندى پنج درم صبر غاريقون كبابه هر واحد چهار درم مر زعفران حلتيت هر واحد سه درم صموغ را در سركه حل كنند و ادويه را سائيده همه بسه وزن عسل كف گرفته بسرشند شربت از مثقال تا چهار درم و قوت اين تا چهار سال باقى مىماند . و اين از اسرار مكتومه است و اصلاح رأس شربا و طلاءً و بخورا مىكند و در امراض حاره نيز عمل مىكند اگر عقب آن شير يا گلاب بنوشند و از روغنهاى نافع صداع بارد روغن بابونه و غاليه و بادام تلخ است مجموع يا مفرد و سعوط بمر محلول در آب خالص يا شرا ب همچنين جندبيدستر و زعفران سودمند است . و چون كبابه و قرنفل و برگ بيد انجير و برگ جوز شامى بسايند و به حنا سرشته در شب بر سر طلا نمايند نوازل را اصلا منع كند و صداع را بالكليه دفع نمايد خصوصا اگر بعصاره قثاء الحمار آميزند و چسپانيدن سفيدى بيضه بكندر نافع مسكن است . و با اين همه مريض در مدت علاج از استعمال مفسدات دماغ بالخاصيه و غير آن مثل خرما و حلبه و عدس و مبخرات مثل گندنا و سير و خردل باز ماند . [ گيلانى ] گيلانى از ميامر نقل كرده سزاوار آن است كه ابتدا تنقيه بدن كنند به مسهلات خفيف تر پس به ايارج فيقرا و حب صبر شروع نمايند بعد از آن حب قوقايا و آنچه قريب به قوت آن باشد بخورانند . و نسخه حب صبر اين است صبر سقوطرى سه درم مصطكى تربد هليله كابلى گل سرخ هر واحد دو درم مقل ازرق نيم درم به آب كرفس حب سازند شربت سه درم وقت خواب بر سبيل شبيار در هفته و نسخه حب قوقايا اين است سقمونيا يك نيم درم تربد پنج درم باقى اجزا مع اوزان همان است كه در آغاز قول مسيحى گذشت شربتى سه درم . و اين مطبوخ ثابت بن قره نافع است هليله سياه پوست هليله زرد كابلى هر واحد هفت درم پوست بليله آمله هر واحد سه درم نانخواه دو درم سعد سه درم مويز منقى پانزده درم در سه رطل آب بجوشانند تا يك رطل بماند پس دو ثلث رطل از آن صاف كرده با ثلث شربت حب قوقايا و يا يك درم ايارج فيقرا و يك درم تا يك نيم درم تربد بنوشانند و خوردن دو مثقال اسطوخودوس به عسل سرشته نافع بود . و اين حب نافع صداع مزمن است ايارج فيقرا يك درم شحم حنظل ربع درم تربد نيم درم مقل كتيرا هر واحد يك دانگ سقمونيا ربع درم مقل را در آب كرفس حل كرده حبها سازند و اين يك شربت است . و اگر از اين فائده نشود اين نقيع ايارج با روغن بيد انجير بنوشند هليله زرد هفت درم و هليله سياه كابلى و بليله و آمله هر واحد دو درم مصطگى سه درم افسنتين تخم كشوث هر يك پنج درم شاهتره ده درم بادآورد هشت درم در يك رطل آب بپزند تا سوم حصه بماند صاف كرده پنج درم ايارج فيقرا در آن حل كرده هر روز از سه اوقيه تا پنج يا هفت به روغن بيدانجير بنوشند و اين بهر تنقيه سر و معده نيكو است . و گاهى بدل ايارج در اين آب صبر ميكنند و از دو تا سه اوقيه مىنوشانند و بعد اجابت تامه دو درم حب الرشاد به آب نيم گرم كه در آن شكر حل كرده باشند بخورند . و اگر درد به اين مسهلات ساكن نشود ايارجات كبار مثل ايارج جالينوس و ايارج لوغاذيا بخورانند بعده امر باستعمال ترياقات و معاجين در هر هفته يك بار كنند و اولا كوشش در جذب مواد به سوى اسفل و بحقنه نمايند و بعد غراغر بسكنجبين محلول در آب گرم يا بمرى كنند و بعد از آن بسكنجبين عسلى محلول در آن ايارج فيقرا و يا مرى به ايارج فيقرا و غراغر كه در باب فالج و لقوه بيايد به عمل آرند . و اين غرغره منقى دماغ از فضول غليظه لزجه است ايارج فيقرا و وج و خردل و مويزج و عاقرقرحا و زنجبيل و پودينه و صعتر و اصل السوس و بيخ كبر كوفته در ماء العسل يا سكنجبين عسلى يا مرى حل كرده غرغره نمايند اگر خواهند يك يا دو يا سه دوا از اين به عمل آرند و اگر خواهند همه را جمع كنند . [ مصنف اقتباس ] مصنف اقتباس گويند كه جهت حصول نضج مطبوخ اسطوخودوس با شربت اسطوخودوس منضج چهار پنج روز دهند و بعد نضج تنقيه دماغ بحب شبيار يا اصطمخيقون قوقايا به نسخه علوى خان