سرد كرده نيست و كذا سعوط به آبهاى بقول بارد و ادهان بارد و بوئيدن نازبو گلاب و قدرى سركه بر آن پاشيده و يا شم كافور و يا صندل مسحوق بر آن سركه پاشيده مفيد و شم افيون در دفع اين صداع از مجربات خجندى است و نشوق روغن گل به سركه آميخته نيز نافع نوشته و در مساكن بارد رطب بنشينند و اطراف بيد و نيلوفر بر بستر فرش كند و از اغذيهء ضار دماغ مثل باقلا و جوز و انجير و ثوم و بصل و ماهى و شير پرهيز نمايند و بنوم و سكون و آرام امر كنند . و غذا در صداع حار كهچرى يا دال مونگ يا خشكه يا ماء الشعير يا تورئى يا كدو يا اسفاناخ يا خرفه يا بقلهء يمانى ساده يا ترش به آب ليمو يا غوره به روغن بادام بدهند يا نان سفيد مغسول به آب انار ميخوش يا حصرم يا آب رائب كه شديد التطفيه است بدهند و خوردن ماست و دوغ انفع . و اگر طبع قبض بود آب آلو و تمر هندى و چقندر با ترشى مناسب . و اگر لين باشد آب اناردانه و حصرم و سيب و سماق و زرشك اولى است و عدس مطبوخ مطيب به روغن بادام مفيد و خوردن كرنب بستانى بلحم حملان اگر تب نباشد . و ايضا در صورت ضعف قوت و عدم تب شورباى حلوان با بقول مذكوره جائز است . و از فواكه نافعه انار و ناشپاتى و سيب و تربوز و تمر هندى و خيار و شفتالو و رنگتره و فالسه . اقوال اطبا : [ سويدى ] سويدى گويد كه شم و اكل و ضماد گل سفرجل و كذا تضميد اسفل قدم به گل بنفشه و ترشى ترنج و كذا ضماد شاه چينى به گلاب سوده بر پيشانى و صدغين و كذا تضميد حب زعرور سوده به گلاب سرشته بر صدغين و كذا ضماد خمير آرد به سركه و روغن گل و گلاب جوشانيده يا حل كرده به شقيقه و پيشانى و كذا ضماد گل خشخاش خشك به گلاب در تسكين صداع حار مجرب من است . و ضماد گل حنا سوده در آب يا گلاب يا در سركه و روغن گل سرشته و يا روغن حنا به سركه و يا خشخاش سفيد به سركه و يا پوست خشخاش بارد جو يا گلاب و كذا روغن خشخاش يا روغن گل يا جرادهء كدو و كذا عصارهء او بارد جو و كذا تضميد يافوخ به عصارهء برگ خرفه و آرد جو و كذا طباشير به سركه و روغن گل و يا كافور و صندل به گلاب و يا گل بنفشه كوفته به آب پخته و يا گل نيلوفر سوده دبسركه سرشته و كذا صندل يا سرخ به گلاب و قدرى سركه و كذا صندل چهار درم انزروت دو درم به گلاب سرشته و يا عصارهء برگ انگور و يا بزرقطونا به سركه و روغن گل و گلاب سرشته خواه در سركه تنها جوش داده و كذا عصارهء گشنيز و يا عصاره برگ بيد و گل آن و يا طحلب به سركه و يا عصارهء عصى الراعى و يا كتيرا و يا عصارهء حى العالم به سركه خواه روغن گل خواه آرد جو و كذا عصارهء ماميثا به سركه و كذا عصارهء بارتنگ و روغن گل و كذا عصارهء سفرجل و يا روغن او به سركه و كذا عصارهء بقلهء يمانى و يا برگ كنار به سركه و كافور و كذا روغن زيت و يا سفيداب مخلوط به سركه و روغن گل و يا خبث الحديد به سركه و گلاب و يا بيخ لفاح و يا افيون به قدر نخود در سركه حل كرده بر جبهه و صدغين و كذا انزروت و صندل مساوى به سفيدهء بيضه سرشته و كذا سه شعيره افيون و كذا سبناذج به سركه سوده بالخاصيه و كذا سويق شعير با آرد آن به آب انار ترش و كذا عصفر به سركه و يا عناب سوده به گلاب سرشته و يا خولان محلول به گلاب هر واحد نافع اين صداع است و شم و اكل ضماد بنفشه و نيلوفر و عرق بيد و قثا و خيار و شرب و ضماد مغز تخم كدو و كذا روغن او و كذا عصارهء عنب الثعلب و كذا و كذا كاهو و كذا تخم كرنب بستانى و كذا اسبغول به لعاب گل خطمى آميخته و شرب ماء القرع با يك مثقال پوست بيخ عنب الثعلب يا عرق نيلوفر يا صندل يا عصارهء برگ و خيوط و شاخهاى نرم انگور و يا آب ليمو و شربت او و يا نقوع تمر هندى و يا نقوع عناب و يا شيرهء تخم خشخاش سفيد به بعض اشربهء حامضه شيرين كرده و يا اسبغول و يا خوردن سه درم گشنيز خشك به مثل او شكر و يا كتيرا و يا افيون به قدر عدس و يا شرب او در ماء الشعير و يا خوردن كاهو تنها خام و با سركه پخته و يا خوردن آلو بخارا و نوشيدن نقوع آن به صاحب صداع حار سودمند است . [ حكيم ممدوح ] ايضا حكيم ممدوح مينويسد كه لعاب بهدانه در گلاب برآورده شرباً و ضماداً براى حادث از حرارت آفتاب مجرب من است و كذا تكميد سر با سركه و روغن گل اسفنج در آن تر كرده و ضماد عصارهء كنجد به روغن گل و كذا عصارهء بقلهء يمانى به روغن گل و كذا گل كدو يا برگ آن سوده و كذا بزرقطونا به آب لت كرده روغن گل آميخته و كذا عصارهء خرفه به روغن گل و كذا عصارهء ماميثا در گلاب و اندكى سركه حل كرده و كذا گل حنا به گلاب و اندك سركه و كذا روغن بادام به سركه مخلوط كرده و كذا فوفل مع تخم كدو و كذا پوست خشخاش سوده به سركه و روغن گل سرشته و كذا روغن گل و گلاب و سركه مخلوط و كذا عصارهء حى العالم به روغن گل مفيد صداع حار حادث از حرارت شمس است . [ مسيحى ] مسيحى گويد كه هرگاه صداع از حرارت و يبوست به غير ماده باشد سزاوار نيست كه به چيزى استفراغ نمايند بلكه مىبايد كه تبريد و ترطيب سر كنند و روغن گل يا روغن بيد يا روغن بنفشه يا روغن نيلوفر باندكى سركه بر برف سرد كرده بر سر ريزند و اين هنگامى است كه حرارت از آفتاب و غيره باشد نه از بخار حار كه از اخلاط حاره در بدن متصاعد