دماغ مجرب من است . و اگر سبب ضعف انتقاص جرم دماغ بود اكثار تناول ادمغه حيوانات و تقويت روح نفسانى به مفرحات نمايند و اكثار اكل فندق و بادام و لحم درج و دماغ ماكيان و شرب شير ميش و نطول سر بر روغن گل هر واحد مزيد جوهر دماغ است . و به قول جالينوس مسكه گاو و شير او و شكر و زردى بيضه جوهر دماغ را زياده مىكند پس اگر سببش كثرت جماع باشد مبهيات و مولدات منى استعمال كنند . و ايضا ترك جماع نمايند و اغذيه مبرده ملطفه نحفيفه سريع الهضم دهند مانند شورباى چوجه مرغ و گوشت حلوان گوسفند شيرخواره به روغن گاو پخته بنان رده تنورى خورانند و ماء اللحم ساده نه توله و يا ماء اللحم مركب علوى خان و معجون لبوب نه ماشه دهند و خوردن زردى بيضه مرغ با نبات بسيار مفيد است و كذا با نمك سليمانى و همچنين مغز بادام و فندق و پسته و چلغوزه و ديگر لبوبات . و ايضا شير گاوميش و گوسفند و شير و مغز همه حيوانات و روغن گاو و شكر ترى و نان خميرى تنورى ماليده نيم‌گرم تناول كنند و بالائى و شير با نبات يا پلاو مرغ و چلاو و مطنجن در اين باب اثرى عظيم دارد . و اگر به سبب كثرت ريزش نزله بود نخست تنقيه دماغ بحب قوقايا و ايارج كنند و بعد از حصول تنقيه جهت تقويت دماغ اطريفل اسطوخودوس و شاهتره علوى خان با عرق اسطوخودوس دهند و تفاحه علوى خان كه در اينجا مسطور گردد و كلاه ايشان كه در صداع ضعف دماغى بيايد به كار برند كه اصلا تخلف ندارد بلكه نافع خفقان و مانع صعود ابخره بدل و دماغ‌اند و حريره از شيره بادام ده عدد و خشخاش و تخم خرپزه هر يك يك توله و حب قرطم دو توله نشاسته سه توله روغن ماده گاو چهار و نيم توله و نبات هفت توله دهند و غذا پلاو دو گوشته و قورمه همراه نان تنورى و با گوشت بود و دراج و معجونات مقويه دماغ و مانع نزله به عمل آرند و نسخه تفاحه علوى خان اين است عود قمارى پنج مثقال اشنه سنبل الطيب قرنقل زعفران اظفار الطيب قاقله صغار بسباسه پوست ترنج هر يك يك مثقال و يك نيم دانگ عنبر اشهب دو مثقال مشك يك مثقال بهار نارنج يك مثقال و دو دانگ علف هندى و حصى لبان هر يك دو نيم مثقال اجزا را كوفته بيخته در هاون سنگين به گلاب بسائيد و عطر عنبر و ناگ كيسر و عود هر يك نيم مثقال روغن ياسمين و نرگس هر يك يك نيم مثقال داخل كرده چندان حل كنند كه قابل حب بستن شود پس به شكل سيب ساخته در سايه خشك نموده ببويند . و اگر سببش سهر طويل باشد بترطيب و تنويم كوشند . و اگر مرض مزمن باشد ازاله مرض تقويت بدن به ادويه و اغذيه لطيفه به تدريج نمايند . و اگر رياضت شاقه باشد دعت و سكون و استحمام مرطب و تدهين بادهان بارد اختيار كنند . و اگر استفراغات كثير باشد آنچه در صداع يبسى بيايد استعمال نمايند . و ايضا خميره مرواريد ساده نه ماشه ورق طلا يك عدد و عرق تنبول حكيم ذكاء الله خان هفت توله با شربت تنبول چار توله تخم شربتى هفت ماشه دهند غذا شورباى مرغ و نان خشكار خورانند و لخلخه مقوى دماغ نيز مفيد و خوردن مرباى آمله و هليله و سيب و بهى و انناس به ورق طلا و نقره و طباشير خيلى نافع و كذا انوشداروى ساده و لولوى به عرق كيوره . علاج امراض دماغى از قوت حس دماغ و آن صداع و صرع است بهر تبليد حس اغذيه غليظه مثل هريسه گندم و جو بلحم بقر و كله پايچه و كرش آن دهند اگر هضم قوى باشد و الا اغذيه كه از بقول بارد مثل برگ كاهو و خرفه و كشنيز تر و لحم ماهى و گوشت بره شيرخواره و گوساله ساخته باشند بدهند و در طعامها تخم خشخاش و تخم كاهو افگنند . و اگر فائده نشود چيزى از مخدرات مثل تخم شربت خشخاش يا شيره تخم خشخاش و شيره تخم كاهو و مانند آن استعمال كنند و افيون ببويند . و اگر قوىتر خواهند آب كوكنار و يا فلونيا بدهند و طلاى مخدر از تخم كاهو و پوست خشخاش و افيون و بزر البنج و برگ قنب به عمل آرند ليكن در استعمال مخدرات قويه به زودى مبادرت و جرأت ننمايند زيرا كه مورث بلاهاى رديه مثل ظلمت بصر و بلادت ذهن است و بسا است كه مؤدى به هلاكت ميگردد و آنجا كه از استعمال مخدرات در حواس نقصان كثير رود به زودى آب نيم‌گرم بسيار بر سر ريزند و استعمال مخدر موقوف نمايند . علاج امراض دماغى از ضربه و سقطه و تفرق اتصال و آن صداع و سدر و دوار و سبات و سكته است اول براى حفظ دماغ از تورم فصد سر و يا هفت اندام گشايند . و اگر مانعى باشد حجامت نمايند و بعده تنقيهء صفرا از مسهل صفرا يا حقنه كنند و سركه و گلاب و روغن گل بر سر بمالند و برگ آس و گلنار و پوست انار در سركه و گلاب جوشانيده اندكى