گل نيلوفر بنفشه خبازى عنب الثعلب پوست خشخاش و تخم آن و گل آن جو مقشر گل سرخ برگ خطمى و تخم آن برگ بيد ترشه خيار تخم خرفه و برگ آن برگ كاسنى گشنيز سبز سبوس جو بستان افروز شاهسفرم هر چه بهم رسد به قدر حاجت گرفته در ظرفى سرش بند كرده به آب جوش دهند و در طشتى ريخته قدرى روغن گل يا روغن بنفشه يا روغن نيلوفر آميخته انكباب نمايند و نطول كنند و يا بنفشه تخم كدو نيم‌كوفته تخم خرفه تخم كتان تخم خشخاش اسبغول تخم خطمى تخم كاهو گل سرخ برگ بيد جو نيم‌كوفته در آب پخته تنطيل نمايند كه جهت صداع حار و سرسام و سهر و جنون و تشنج يابس نافع و يا بنفشه و نيلوفر هر يك دو كف بابونه يك كف به آب در آفتابه و يا ظرفى سربسته طبخ نمايند و چون پخته شود و حرارت نارى او كم گردد سر آفتابه و يا ظرف را برابر روى مريض بكشايند كه بخار او به بينى او برسد و يا در طشتى ريخته و بر آن روغن گل ريخته و عليل رداى بر سر گرفته بخار آن را بگيرد براى سرسام حار و غيره مفيدست . علاج امراض دماغى بارد ساذج فقط يا بارد رطب ساذج يا بارد يابس ساذج و آن صداع و دوار و كابوس و سكته و سبات و نسيان است و سبب سوء مزاج بارد برودت خارجى مثل برد ثلج و آب و هوا باشد يا سردى داخلى مثل تناول مبردات . بالجمله تسخين هوا به آتش يا بخوشبوهاى گرم كنند و مطبوخ ادويه حاره مخصوص دماغ بدهند و ضماد و نطول و انكباب و كماد به ادويه گرم نمايند و سعوط و شموم علوىخانى و لخلخه حار به عمل آرند و روغنهاى چون روغن ياسمين و سوسن و فار و مرزنجوش و نرگس و بابونه كه در آن عنبر يا قرنفل سوده داخل كرده باشند نيم گرم بر سر مالند و يا روغن سداب بمالند . و اگر قوى تر خواهند قدرى فرفيون در اين روغنها آميزند . و اگر اسفنج يا صوف به روغنهاى مذكوره تر كرده بر تارك گذارند بهتر باشد و تكميد بنمك و جاورس و سبوس گندم و خرقه مسنحن نيز نافع و خوردن مغز چلغوزه و زنجبيل مربى و موميائى مفيد است و آنجا كه با برودت يبوست باشد با تسخين ترطيب نيز جمع كنند . و اگر بابرودت رطوبت بود مستفرغات رطوبت نيز به عمل آرند و غراغر و ادويه حار منشف رطوبت استعمال نمايند و معجون فلاسفه را خصوصيت تام است در تبديل مزاج دماغ و تسخين و تقويت آن و اغذيه شورباى عصافير و ماكيان و نخوداب با مصالح گرم مثل دارچينى و زيره و ثوم استعمال نمايند و هر كجا كه اندر دماغ آفتى از سردى باشد آب سرد خوردن و بدان مضمضه كردن سخت زيان دارد . طريق استعمال مطبوخ اصل السوس مقشر نيم‌كوفته پرسياوشان اسطوخودوس باديان بيخ باديان در آب جوشانيده صاف نموده گلقند عسلى يا شهد داخل كرده بنوشند يا صرف باديان و اسطوخودوس به دستور جوشانيده گلقند داخل كرده بدهند و يا انيسون باديان بادرنجبويه جوشانيده با گلقند عسلى دهند و يا حماما برنجاسف دارچينى شربت اسطوخودوس حسب حاجب افزايند . طريق استعمال ادويه شموم مشك و عنبر و قرنفل و غاليه و عطر عود هندى و مجموعه و جندبيدستر و فرفيون و سداب و مرزنجوش و ياسمين و بهارنارنج و گل بابونه و ريحان و نرگس و چنپه و نسرين هر واحد بوئيدن مسخن دماغ و دافع امراض بارده دماغى است . طريق استعمال ادويه ضماد بابونه اكليل الملك مرزنجوش برنجاسف صقر زنجبيل زعفران مرمكى زوفاى خشك شونيز كبابه چينى قرنفل صبر زرد جندبيدستر فرفيون كبريت زرد بوره ارمنى قسط كندش حلتيت صمغ سداب اشق خردل مويزج مشك عنبر موميائى فلفل عاقرقرحا كندر سرگين كبوتر روغن قسط روغن زنبق هر چه از اين‌ها بهم رسد و يا طبيب مناسب داند به آب سائيده نيم‌گرم بر سر ضماد نمايند . طريق استعمال ادويه نطول و انكباب بابونه اكليل الملك برنجاسف شيح ارمنى سداب تمام فوتنج جبلى جاوشير جعده مرزنجوش صعتر جندقوقى شجره مريم و غيره حشائش حار جوشانيده بر سر نطول نمايند و يا در ظرفى در تنگ مانند آفتابه لوله دار جوشانيده و سر لوله را هنگام طبخ بند نموده رواى بر سر بكشند و لوله آن را باز نموده بخار آن به بينى و گوش و دماغ رسانند و بر آن سرنگون دارند . و بدانند كه كماد و سعود در علاج امراض دماغى بلغمى و صداع بارد ساذج و بلغمى مسطور گردد از آنجا اخذ كنند . و سويدى گويد كه كندش باريك سائيده در خرقه كتان بسته دائم بوئيدن و كباش قرنفل يا بسباسه يا پوست جوز سبز يا برگ جوز در ربيع جمع كرده خشك نموده و يا زهر جوز بر زمين افتاده جمع نموده خشك كرده و يا قسب جوز هندى صلب مثل غبار سائيده بر مقدم رأس ذرور كردن و كذا سنبل هندى شربا و فرورا و كذا پوست جوز سبز بسدر يا حنا سائيده بر سر