و گردانيدن آسيا از فاصله و حركت گهواره و در سهر مفرط كه در آن خوف انحلال قوت باشد افيون يك قيراط يا كم از آن بخورانند يا اندكى از آن در ماء الشعير يا شربت نيلوفر بدهند و يا اندك افيون تنها يا به زعفران در روغن بنفشه آميخته ببويانند يا داخل بينى را بدان چرب كنند كسى را كه سهر او آن‌چنان مفرط نباشد اكثر كفايت مىكند اينكه رياضت كند و استحمام نمايد پس قبل طعام بعض چيزهاى مسدره بخورد پس طعام تناول نمايد كه اين در ساعت خواب آورد . و اگر بعد خروج از حمام و استراحت طعام تناول نمايند و ادهان مرطبه منومه مانند روغن بنفشه و كدو و كاهو و خشخاش بمالند و در بينى چكانند نيز مفيد بود . و ماليدن بدن و اطراف بسيار و شنيدن صداهاى ملايم و سوارى كشتى در آب شيرين نيز خواب مىآرد . و همچنين ريختن آب شيرين نيم گرم بر سر و شستن رو و دست و پا به آب سرد نافع است و نوشيدن قدرى از قنب نيز مفيد بود و برگ شبت زير تكيه داشتن و بر سر بستن نيز منوم است . و چون از اشنه و شبت تازه اكليل و طره سازند و بر سر گذارند خواب آورد . و گويند كه اگر شانه مستعمل زن گرفته بر آن از چراغ كاجل گيرند و در چشم كشند و شانه زير بالش نهاده بخوابند خواب آرد . انطاكى گويد كه از آنچه براى خواب تجربه كرده ام اين است كه بگيرند از اجزاى كاهو و خشخاش و بيخ گل يا برگ يا بيخ يا پوست يا تخم هر كدام كه خواهند مساوى گل حنا و آس و باقلا هر واحد نيم جزو صبر و زعفران قدرى همه را بجوشانند تا مضمحل گردد صاف كرده آب او با يكى از روغنها بپزند تا روغن بماند كه اين از اسرار عجيبه مجربه در دفع صداع و آوردن خواب بهر نوع كه استعمال نمايند . و اگر عنبر در آن بگدازند به غايت نافع بود . و تضميد به ادويه مطبوخه مذكوره همين فعل كند . و كذا نطول به آب آن و كسى را كه اين خواب نيارد در صحت او طمع نبايد داشت . و گويند كه از خواص است نهادن زعفران و صبر و يا پنج برگ كاهو كه سر آنها به سوى سر مريض باشد زير تكيه به غير علم او و همچنين خوردن برنج تنها و حلبه به هر طريق و تخم خشخاش كاهو به شكر و بوئيدن عنبر . سرهندى گويد كه روغن مذكور كه با روغن مناسب مثل روغن بنفشه به دستور بسازند در آوردن خواب بعد ياس مكرر آزموده است و تسعيط بدان افضل است و با دردى آن بر مقدم سر ضماد كنند و گاه آب كشنيز اضافه كرده بر دو مخلوط ساخته لخلخه آن استعمال كرده مىشود و تقويت دماغ بسيار مىكند و خواب مىآورد . سلطان محمد مراد در مجربات خود ذكر كرده كه از جوز ماثل و افيون و بيخ لفاح و زعفران و شيلم و اقحوان مفيد و صمغ عربى و آرد جو مساوى تفاحه ساخته بوئيدن مجرب است . و ايضا سه عدد يا پنج عدد حب كاكنج بلع كردن خواب‌آور است ليكن سكر نيز مىآورد و زعفران و مر و اقحوان و صبر و اشنه هر واحد زير و ساده نهادن بالخاصيت خواب مىآرد . و اگر كاهو و لفاح و بذرالبنج و افيون مكد يك درم كوفته بيخته به طبيخ خشخاش سرشته وقت خواب بر پيشانى طلا نمايند مجرب است و شميدن بادرنجبويه و اشنه و دستنبويه . و كذا خوردن باقلاى رطب و نوشيدن آب نقوع آن و كذلك طلاى روغن بنج بر صدغين و خوردن بزر البنج سفيد نيم درم خواب مىآرد . ابو منصور گويد كه استنشاق روغن كه در آن شبت پخته باشند خواب آرد و كذا روغن كه در آن خشخاش و يبروج پخته باشند بر پيشانى ماليدن . و به قول رازى از افيون و يبروج و كاهو و آرد جو تفاحه ساخته بوئيدن خواب آورد . محشى شرح اسباب نوشته كه به قول عيسى بن يحيى شمام زهره روباه جالب نوم در ساعت است بالخاصيت و كذا بوئيدن هر مخدر مثل افيون و كاهو و كافور . و اكثر اطبا گفته‌اند كه چون اشنه را در شراب خيسانيده بنوشند خواب غرق آرد . و شيخ گفته كه شميدن اشنه خواب آورد و كذا نهادن او زير تكيه و كذا شم اقحوان رطب و وضع او زير و ساده و ضماد او . و ابن اسحاق گويد كه شرب جوز ماثل مقدار نخود خواب معتدل آرد . و ديسقوريدوس گفته كه شرب حماما و ضماد آن بر سر و شميدن آن خواب مىآورد و شربت تام آن سه درم است . و ابن زهر مىنويسد كه اگر سرطان بعد غروب آفتاب بر پاى بندند نوم غرق آرد . و رازى نوشته كه طلاى سر و تنطيل بر آن به آب شبت تر و كذا خوردن آن خواب آورد و اين روغن نافع سهر مفرط است جوز ماثل خربق سياه هر واحد يك جزو پوست خشخاش بزر البنج تخم كاهو هر يك دو جزو نيم كوفته در آب بپزند تا مهرا شود به دست ماليده صاف نموده روغن كنجد انداخته به آتش ملائم بجوشانند تا آب فانى شود و روغن بماند وقت خواب بر تارك سر و كف دست و پا بمالند . و اين سفوف منوم است كندر عود قمارى هر واحد يك درم تخم خشخاش سفيد ده درم تخم كاهو مقشر پنج درم زعفران يك دانگ شكر سفيد بيست درم كوفته بيخته شربتى يك درم . و اين طلا خواب آورد گل بنفشه نيلوفر تخم كاهو هر يك سه درم گل خطمى سفيد چهار درم پوست خشخاش و بيخ لفاح هر يك دو درم سائيده به آب كاهو تر بر پيشانى طلا نمايند . سويدى مىنويسد كه خوردن مغز بادام شيرين . و كذا ضماد كردن بنفشه باريك سائيده طبخ نموده روغن كنجد آميخته . و كذا تناول بهطه بدون اختلاط غذاى ديگر . و كذا شميدن تفاحه كه از سويق و برگ يبروج و بيخ آن و برگ خشخاش و گل او و اشنه و مر اجزا مساوى صمغ عربى دو جزو باريك سائيده به گلاب سرشته ساخته باشند مجرب من است و تفاحه كه در قول سلطان گذشت . و كذا بلع حب كاكنج نيز از مجربات او است و نطول به طبيخ برگ بيخ يا زعفران يا مرزنجوش بر سر خواب آورد و ضماد روغن بزر البنج و مرمكى به آب حل كرده و صبر و باقلا به آب كاهو و روغن زعفران و شبت و روغن او و افيون يك دانگ عصاره يبروج دو دانگ و روغن