و وقت عصر رگ ارنبه گشايند كه همان زمان به هوش مىآورد و درد سر و هذيان را زائل مىنمايد و تا هفت روز سواى فصد همه تدابير به دستور دارند . و روز هشتم به مطبوخ فواكه تليين طبع نمايند و به جاى آب بر عرق نيلوفر و گلاب اكتفا نمايند و وقت شام غذا خشكه گيلانى به اسفاناخ دهند . و صبح تبريد شيره كاسنى و خيارين و مغز و تخم كدو هر يك نه ماشه لعاب بهدانه و ريشه خطمى هر يك سه ماشه در عرق بيد ساده و گلاب و عرق نيلوفر هفت توله برآورده شربت نيلوفر چهار توله داخل كرده اسپغول نه ماشه پاشيده بنوشانند همين سان سه چهار بار تكرار مسهل نمايند . و جهت تبريد دماغ سركه و گلاب و روغن گل بر زبان مالند و بعد حصول تنقيه بنا بر تعديل مزاج قرص كافور سه ماشه سوده در شربت نيلوفر يك توله آميخته بليسانند و بالايش شربت بزورى بارد سه توله در عرق كاسنى و نيلوفر هر يك هفت توله بنوشانند . و غذا شورباى بچه بز شيرخواره بنان تنورى دهند و در تبريد ماده اعتدال مرعى دارند و در ربودن اضطراب و بيخوابى شيره تخم خشخاش و كاهو به گلاب و شربت خشخاش دهند و يا مخدرى بخورانند به مقدارى كه او را بى خبر سازد آنگاه مجال يابند به اهتمام تحليل ورم مشغول شوند . ايضا او مىگويد كه در سرسام صفراوى اول فصد باسليق كنند و خون وافر گيرند و آب انارين معصورين با شحم او نه توله با شربت نيلوفر چهار توله دهند . و آب هندوانه و خيار و كدو هر كدام از اينها كه به دست آيد بنوشانند تا چهار روز و غذا آش جو با نبات و گلاب دهند و از برگ بيد ساده و تراشه كدو و خيار و سركه و روغن گل و كاهو بر پيشانى و صدغين و يافوخ ضماد كنند . و روغن كدو و كاهو بر برف سرد ساخته سركه آميخته جهت تقويت و تبريد بر همه سر مالند . و نان مونگ كه در شير گاو ميسازند به روغن گل چرب كرده بر سر بندند و اين ضماد راقم در اين باب از مجربات است گشنيز خشك تخم كاهو مقشر صندل سفيد گل بنفشه هر يك سه ماشه به عمل آرند . و همچنين اين لخلخه آب گل سدا گلاب آب گشنيز آب نيلوفر تازه آب برگ بيد ساده عرق بيدمشك هر يك يك توله سركه مقطر يك نيم توله كافور چهار حبه حضض بوش دربندى مغز تربز صندل سفيد مغز پزويه هر يك سه ماشه و اين پاشويه كنند كه به كرات آزموده است برگ بيد ساده برگ گل سرخ و عنب الثعلب همه سبز گل كيوره تخم كاسنى عنب الثعلب سبوس جوهر يك نه توله تخم خطمى گل بنفشه هر يك چهار توله گل نيلوفر هفت توله جوش كرده به كار برند . و اين دوا دهند آلوبخارا بست و پنج عدد خوبانى ده عدد در آب هندوانه نيم آثار شب خيسانيده و صبح آب زلال گرفته به شربت نيلوفر چهار توله شيرين ساخته بنوشانند و تا هفت روز جمله تدبير به دستور دارند . و روز هشتم شربت را موقوف نموده مغز خيارشنبر و ترنجبين هر يك شش توله گلقند شيرخشت هر يك چهار توله از شربت الهى علوىخانى و يا شربت ورد مكرر اهليلجى يا شربت آلو مسهل ايشان چهار توله روغن بادام شش ماشه اضافه نموده بدهند . و به جاى آب عرق كاسنى و گلاب نوشانند . و غذا وقت شام كهچرى بنوماش كه در آن اسفاناخ افتاده باشد دهند . و روز نهم شيره كاسنى و خيارين و كدو هر يك نه ماشه لعاب به دانه سه ماشه لعاب ريشه خطمى چهار ماشه در گلاب و عرق نيلوفر و بيد ساده هر يك هفت توله برآورده شربت نيلوفر چهار توله سبوس اسپغول سه ماشه تخم ريحان چهار ماشه پاشيده بنوشانند و همين نمط سه چهار مسهل دهند . بعده اگر اندكى هذيان و بيخوابى باقى ماند و يا به دستور بود شير زن از پستان بر سر دوشند و طباشير و زرشك هر يك دو سه ماشه سوده در شربت انارين دو توله آميخته بليسانند و شربت خشخاش و نيلوفر هر يك دو توله در گلاب و عرق كوه هر يك هفت توله دهند و روغن بنفشه و كاهو و كدو و شير زن مساوى در بينى چكانند در روزى ده دوازده بار و غذا شيربرنج دهند و يا مهلبه فقط و يا مهلبه تخم خيار و يا كدو و بر همين تدبير تا يك هفته ثابت مانند . اگر زائل شد فبها و الا رگ اسيلم از دست چپ گشايند كه رفع هذيان و اختلاط مىنمايد . و آنجا كه بعد زوال سرسام بتمامه سهر باقى مانده باشد به تدبير سهر پردازند و اين نطول به كار برند تخم كاهو پوست خشخاش و اندكى بابونه و تراشهء كدو . و اگر بول كردن فراموش كرده باشد به تدبيرى كه در علاج كلى گذشت پردازند و شيره قرطم و تخم خربزه هر يك نه ماشه شربت بزورى و كشوث هر يك دو توله بدهند و شيرهء گل بنفشه يك توله در گلاب پاو آثار و شربت بنفشه مكرر چهار توله هر روز سه چهار بار دادن بول براند و آب سرد اصلا ندهند . [ سويدى ] سويدى گفته كه بنفشه جو مقشر كوفته بيخته اكليل الملك جوشانيده بر سر نطول كردن و شربت بنفشه نوشيدن و نان سفيد مغسول بشكر شيرين كرده خوردن در سرسام حار مجرب من است . و از اطباى ديگر نقل كرده كه شرب نقوع بنفشه و يا شربت نيلوفر و يا ماء القرع و يا شيره تخم خشخاش به شربت نيلوفر و يا شيره تخم خرفه به شربت اجاص و يا شيره تخم خيار به شربت آلو و نيلوفر و يا شيره تخم قثا به سكنجبين يا ماء الشعير مطبوخ در آن قطعه كدو تنها يا مع خشخاش كوفته . و روغن بادام و يا ماء الشعير به روغن كدو و به شربت خشخاش و يا به شربت بنفشه و يا آب تربز بشكر و يا بيخ فاشرا نيم درم هر روز و يا افيون ثمن درم و به تدريج تا ربع درم در ماء الشعير و يا آب نيم گرم به جاى آب برف كه مضر است . و يا خولان و نطول مطبوخ جو مقشر كوفته و پوست خشخاش . و كذا بابونه و گل بنفشه و پوست خشخاش كذا گل نيلوفر تخم خطمى بنفشه پوست خشخاش . و كذا جراده كدو