محتقن مىشود و اما هنگام ضعف قوت از براى آنكه قوت از دفع بخاراتى كه در اين موضع به هم مىرسند ضعيف مىگردد و چون اين چنين باشد مراعات قوانين واجب بود تا از وقوع خطا ايمن باشد . و اگر اين تدبير كفايت نكند و مرض زائل نگردد مريض را به نوشيدن نقوع انبرباريس با ريوند و عناب امر كنند و نسخهء آن اين است بگيرند عناب جرجانى تخم دور كرده يك رطل بغدادى و انبرباريس تازه منقى از دانه يك رطل و ريوند خالص سه درم تخم كشوث يك كف تخم كاسنى يك كف اين همه را در ظرف غضار يعنى آوند گل پاكيزه خوشبو كنند و بر آن آب گرم چندان كه بپوشد و يك انگشت به عرض بالاى آن باشد بريزند و سه روز در گرما و پنج روز در سرما به آفتاب نهند بعده مريض هر روز يك قدح از آن با ده درم شربت عناب به سركه بنوشند . به اين نسخه بگيرند عناب جرجانى خالص كرم ناخورده يك رطل كشنيز خشك سى درم عدس مقشر صد درم پوست بيخ كاسنى يك دسته در سركه به مقدارى كه آن را بپوشد سه روز تر كنند بعده جوش قوى داده سركه را صاف كنند و بدارند تا مروق گردد و بار ديگر صاف كرده از آن سكنجبين بپزند به قوام معتدل و هر روز يك قدح متوسط از نقوع مذكور با ده درم اين سكنجبين بنوشند كه اين مرض و ساير امراض دموى را شفا بخشد . و اگر اين مرض از بخارات دموى محتبس زير غشاى موضوع قحف از داخل باشد همين علاج كنند ليكن اين قدر زياده نمايند كه بعد فصد و استفراغ امر به دوام بوييدن بنفشه و سعوط كزدن روغن آن به دفعات متوالى كنند و بعد از آن به اين روغن سعوط نمايند بگيرند سوسم اصفر اندك و گل كشنيز اگر وقت او باشد و الا برگ او سبز اندك و عساليج انگور يا قداح او اندك و همه را بسايند تا مثل مرهم گردد . و اگر مقدار اين همه ادويه صد درم باشد حل كنند و بر آن سى درم روغن بيد و بنفشه انداخته به آتش نرم بجوشانند تا سركه فانى شود و روغن بماند پس صاف كرده بدارند و هر روز يك درم از آن سعوط كنند و دو سه دفعه به عمل آرند كه اين در معالجهء نوع دموى بالغ النفع است . و اگر بخارات رطوبى محتبس در حجاب خارج باشد تنقيه به اين طبيخ هليله كنند بگيرند هليله كابلى پنجاه درم سناى حرمى خالص ده درم مويز طالفى منقى بيست درم و به دستور مطبوخ جوشانيده يك شربت از آن بگيرند و در آن يك درم ايارج فيقرا و دو ثلث درم غاريقون و نيم درم تربد آميخته بعد پنج روز هفت درم شكر داخل كرده بنوشند و چون دوا خارج گردد غذا زيرباج حلو دهند . و از ساير اغذيهء رديه مقوى مادهء مرض منع كنند پس اگر مانعى نباشد دو يا سه شربت حسب واجب بنوشند و ميان هر شربت فاصلهء ايام به حسب قوت و سن و مزاج مريض كنند . و اگر اين كفايت نكند لزوم غرغره به مويزج و عاقرقرحا و ايارج سازند و تحنك بدان نمايند اگر مزاج مريض از آن متغير نشود . و اگر اين كفايت نباشد از آبى كه در آن بابونه و اكليل الملك و شح و قيصوم و اندك تخم حنظل كوفته خوب جوشانيده باشند بر سر نطول كنند و به دفعات استعمال نمايند . و اگر كافى نبود روغن سوسن و روغن ناردين روغن قسط بمالند و مصطكى و عود خام بخايند و جلنجبين مصطكى بخورند و اغذيهء ناشفه قليل الرطوبت تناول كنند . و اگر اين هم كفايت نكند اين ضماد به عمل آرند آرد كرسنه آرد جو خطمى هر واحد ده درم صبر و مر و بابونه و اكليل الملك هر واحد سه درم سنبل الطيب نيم درم همه را سائيده با سركهء ممزوج به آب خوب آميخته قدرى روغن ياسمين يا روغن خيرى داخل كرده بر سر ضماد نمايند . و اگر از اين مزاج مريض به حرارت متغير شود و رطوبت گرم گردد اين تدبير ترك سازند و اعاده به سوى تنقيه به حب صبر و حب ايارج و حب قوقايا كنند . و اگر اثر نكند و مرض زائل نشود لزوم اين نقوع صبر نمايند بگيرند صبر سقوطرى ده درم مقل ازرق و عود وج و زرنباد هر واحد سه درم بيخ سوسن و مويزج هخر واحد پنج درم همه را نيم كوفته سى درم مويز منقى و سى درم عسل سفيد و آب گرم به قدرى كه بپوشد بر آن انداخته در آفتاب بگذارند تا آنكه جوش خورد و ساكن گردد پس هر روز يك قدح با سه درم روغن بادام تلخ بنوشند و تا زوال مرض لزوم اين نمايند . و اگر اين كفايت نكند به حقنهء لين كه در آن اندك شحم حنظل پخته باشند به روغن خيرى و روغن ياسمين لزوم نمايند . و اگر بخارات صاعده ذرطوبس محتبس در حجاب داخل قحف باشد بر علاج مذكور اين قدر زياده نمايند كه شرب نقوع مذكور ترك بكنند و به روغن مصطكى و روغن ياسمين و روغن خيرى و مانمند آن سعوط نمايند . و اگر اين كفايت نباشد بگيرند گل ترنج و در روغن خيرى جوش كرده اندكى از آن سعوط كنند كه اين در معالجهء او بالغ النفع است . و اگر مرض صفراوى باشد و بخارات او محتقن در حجاب خارج قحف بود علاجش استفراغ به طبيخ هليله است اگر مانعى از آن نباشد و فصد بود استفراغ و نسخهء او اين است بگيرند پوست هليلهء زرد و تمر هندى منقى از ليف و تخم هر واحد سى درم آلو بخارا سى عدد عناتب جرجانى پنجاه عدد كشوث تخم كاسنى هر واحد كف افسنتين سه درم تربد كوفته دو درم به دستور مطبوخ پخته يك شربت از آن بگيرند و و سه طسوج سقمونياى مشوى حل كرده نيم‌گرم بنوشند و بعد از اين مطبوخ پنج روز صبر كنند بعد از آن فصد قيفال نمايند و شرب ماء الشعير كه در آن جماز نخل يا طلع باشد . و اگر يافته نشود عناب و سپستان جوشانيده باشند لزوم نمايند . و اگر اين كفايت نكند اعاده استفراغ