حلبه بزر كتان هر يكده درم انجير عناب سپستان هر يك بست عدد خطمى در خرقه كتان صره بسته سه درم خسك بابونه شبت هر واحد يك كف بنفشه نيلوفر هر يك سه درم در شش رطل آب بجوشانند تا دو رطل بماند صاف كرده بر آن بوره ارمنى يك درم نمك طعام يك نيم درم عسل و مرى و روغن كنجد هر يك ده درم پاشيده حل كرده استعمال نمايند و ايارج جالينوس و ايارج اركاغانيس اين علت را نافع است . ابن نوح گويد كه قى به طبيخ شبت و نمك و عسل و لوبياى سرخ تخم قطف و پودينه بستانى و بجوزالقى و كنكرزد و نمك نان هر كدام از اين اشيا بعد از ترب بكله پايچه مطبوخ بشبت خورده باشند نوشيده قى كنند . و اگر از قى ساكن نشود ايارج اركاغانيس و جالينوس خورند و طبيخ افتيمون افضل از اين هر دو است و مويز منقى آن را نيكو است و غذاى او نخوداب مطيب به زيره و اسفيدباجات و فالودجات مطيب بزعفران و شراب صرف و گوشت سرخ بريان به زيت و فلفل و دارچينى و چقندر معمول بخردل و مرى و زيتون الماء و نان خورش بمرى و انجير در ماء العسل تر كرده بدهند و لحوم صيد موافق تر است براى ايشان و خاصه لحم خرگوش بريان و يا كباب كرده بابازير . و در طعام ايشان سداب و زيره و كرديا اندازند و ماء العسل و آب انيسون و مطبوخ مصطكى بنوشانند و اين دوا قوى تر براى صداع بارد است بگيرند گوگرد و جندبيدستر و حب الغار مساوى و در روغن گاو و روغن گل سائيده بر پارچه طلا كرده بر پيشانى نهند . و اگر ماده سوداوى باشد قى نمايند و منضج و مسهل سودا بدهند و از ادويه قويه بهر قى ماده سودا اين است كه خربق سفيد را در ترب خلانيده سه روز بگذارند بعده خربق دور نموده ترب را قطعه قطعه كرده با شبت و لوبياى سرخ جوشانيده صاف نموده سكنجبين عسلى داخل كرده بنوشند . و همچنين نمك نفطى و تربد اصفر هر واحد يك درم خردل نيم درم در شهد سرشته در طبيخ شبت و ترب و لوبياى سرخ حل كرده دادن صواب باشد بعده دواء المسك مر و حلو و مفرحات استعمال نمايند . و باقى تدبير علاج در امراض دماغى شركى معدى از ماده سوداوى و از بحث ماليخوليا اخذ كنند . ابن عباس گويد كه هرگاه صداع از فضول سوداوى محتقن در معده باشد بايد كه قى نمايند بدانچه در صداع بلغمى مذكور شد و مطبوخ افتيمون و غاريقون و حب اسطوخودوس دهند . و اين نقوع صبر نافع سودا است هليله سياه و كابلى هر واحد ده درم افسنتين اصل السوس مقشر هر واحد پنج درم شكاعى بادآورد حشيش غافث بسفايج اسطوخودوس بادرنجبويه پودينه جبلى هر واحد چهار درم قرنفل يك درم ساذج سنبل الطيب خربق سياه هر واحد يك نيم درم همه را در پنج رطل آب بجوشانند و در آفتاب نهند و هر روز چهار اوقيه از آن گرفته صبر يك درم غاريقون چهار دانگ باريك سوده روغن بادام شيرين يك درم انداخته بنوشند . و اين حب اسطوخودوس نافع اين است هليله كابلى سياه هندى و صبر و بسفايج هر واحد سه درم افتيمون اسطوخودوس هر واحد پنج درم غاريقون چهار درم شحم حنظل دو درم و نيم خربق سياه دو درم همه را باريك سائيده به آب بادرنجبويه سرشته حبها سازند شربتى دو درم و نيم تا سه درم به حسب قوت مريض و ضعف آن . و بايد كه تدبير صاحب اين به تدبير نافع اصحاب سودا مثل اطراف بزغاله و بره و چوزه مرغ فربه و نان سميد و زرده بيضه نيمبرشت و حريره معمول از مغز گندم و شكر و روغن بادام و مويز و كشمش و بادام و انجير خشك مانند آن كنند و اغذيه مولد سودا اجتناب نمايند و در حمام معتدل الحرارت به آب شيرين غسل كنند و هر روز دو اوقيه سكنجبين شكرى با يك مثقال افتيمون باريك سوده بخورند . و اگر در معده اخلاط مختلفه از صفرا و سودا و بلغم باشد بايد كه صاحب او بعد امتلا از اغذيه مختلفه مثل ماهى تازه و مالح و ترب و خربزه و سرمق و بقله خردل و حرف و مانند آن و نوشيدن سكنجبين به آب گرم مطبوخ شبت و ترب قى كند اگر زمانه صيف يا خريف باشد در هفته يك مرتبه يا دو مرتبه . و اگر زمانه ربيع يا سرما باشد اين مطبوخ بنوشند پوست هليله زرد ده درم هليله سياه و كابلى هر واحد هفت درم گل سرخ شش درم سناى مكى شاهتره هر واحد پنج درم بليله و آمله هر واحد چهار درم آلو بخارا بست عدد عناب مثل او انجير ده عدد مويز منقى بيست درم تمر هندى پانزده درم شكاعى باداورد حشيش غافث گاو زبان بنفشه اصل السوس هر واحد چهار درم اسطوخودوس كماذريوس كمافيطوس تخم كاسنى تخم كثوث تربد بسفاج هر واحد سه درم تخم كرفس انيسون بادرنجبويه فرنجمشك هر واحد دو درم همه را در شش رطل آب بجوشانند تا بيك رطل آيد و ده اوقيه از آن صاف كرده اين دوا براى تقويت او اندازند تربد سفيد خراشيده غاريقون ايارج فيقرا هر واحد چهار دانگ تخم حنظل يك نيم دانگ نمك نفطى دو دانگ سقمونيا نيم دانگ باريك سائيده به مطبوخ انداخته سحرگاه نيم‌گرم بنوشند . ابن الياس گويد اگر صداع از انصباب خلط سوداوى در فم معده باشد تنقيه فم معده بقى از آب گرم و جوز القى و كنكرزد كنند و جلاب بادرنجبويه دو درم با شكر ده درم بنوشند و غذا مزوره از آب نخود بشيره تخم قرطم خورند و خوردن حب افتيمون و مطبوخ آن و تقويت سر به شمومات حار رطب مثل نرگس و ياسمين و عنبر و استعمال اطريفلات و سعوط به آب مرزنجوش و استنشاق و مشك و غاليه نافع است . و اگر ماده ريحى باشد