ياكوب ادوارد پولاك ( مترجم : كيكاووس جهان دارى )
494
سفرنامه پولاك ( ايران و ايرانيان ) ( فارسى )
نيست ؛ تازه در ابتداى زمستان هنگامى كه جنبهء همهگير تبلرز تمام مىشود ، تيفوس و ساير بيماريهاى ملتهب به بيداد خود آغاز مىكنند و برعكس . آنچه مربوط به علل و اسباب بروز تبلرز بومى و همهگير مىشود همه و همه چه به صورت مستقيم و چه غير مستقيم مربوط است به اوضاع و احوال اقليمى اين سرزمين . بارانهاى مكرر در بهار اشاعهء تبهاى سادهء بهارى را تسهيل و تسريع مىكند ، درحالىكه برعكس نزول يك باران به موقع در پائيز دفعتا به بيمارى همهگير پايان مىبخشد و شفاى غير منتظرى را سبب مىشود . ناپرهيزى و سرماخوردگى كه در آب و هواى سرزمينهاى ما باعث ايجاد عوارض مختصر هاضمه و درد مفاصل مىگردد در ايران هنگامى كه بيمارى همهجاگير وجود دارد بدون برو برگرد تب ايجاد مىكند ، از طرف ديگر دردهاى معده اغلب خود نشانهاى است از تبى كه هنوز ظاهر نگرديده است ؛ هرگاه اين دردها با تجويز داروهاى ملين بر طرف نشود بايد همواره به فكر اين بود كه علت آن تبى است كه هنوز مخفى مانده است . هيجانات شديد ، عصبانيت ، دل مشغولى و از اين گذشته استحمام در آب سرد ، نوشيدن آب آلوده ، سرماخوردگى باعث بروز ناراحتى شديد مىشود . خوردن ميوه به مقدار زياد و خارج از اندازه ، بخصوص هندوانه و شربت آبليمو موجب بروز تب مىگردد . به همين دليل هرگاه استعدادى براى ابتلاى به اين بيمارى در بين باشد - البته در حين بيمارى بايد بشدت از خوردن انواع اسيدهاى گياهى اجتناب ورزيد - آب آشاميدنى خوب از استعداد براى ابتلاى به بيمارى مىكاهد . در مناطقى كه در آنجا آب شيرين و شور بهم آميخته است ، شهرت دارد كه تبلرز به سختى شايع مىشود . در تهران كه روزى كانون بيماريهاى مهلك همهگير بود از هنگامى كه جوى آب و قنات احداث گرديده است از بيماريها كاسته شده است . بر خلاف آن در شيراز ، اصفهان و تختجمشيد به علت ويرانى قناتها و نهرها امراض بيشتر جاخوش كردهاند . استحمام در آب سرد اغلب باعث شروع تبلرز از خطرناكترين نوع آن مىشود ، نوشيدن آب سرد هم موقعى كه ريه گرم و حرارتزده است دستكمى از آن ندارد . سرانجام همهء امورى كه بدن را تضعيف مىكند ، بخصوص رگ زدن باعث تسهيل بيمارى مىشود . در مراحل نخستين بيمارى ، تب متصل كاذب را به سختى مىتوان از تيفوس تشخيص داد . تا وقتى كه طبيب در اينباره در ترديد است بهتر آن است كه به معالجهء تب بپردازد ، زيرا اين اقدام بههرحال مفيد است و هيچ زيانى هم ندارد . نقاط اتكاى عمومى براى تشخيص قطعى برابر هم نهادن اين موارد است : تيفوس اغلب در زمستان شايع مىشود ، بين شهرنشينان و كسانى كه از تب متصل كاذب در اواخر تابستان و پائيز شايع مىشود ،