از آنجا كه اين بيمارى از مصر گرفته تا هندوستان شيوع دارد و از طرف ديگر در صفحاتى كه مردم آنها در همين اوضاع و احوال اقليمى زندگى مىكنند و از همين نوع غذاها مىخورند مثل جنوب ايران هيچ ديده نمىشود پس نمىتوان دربارهء علل و اسباب پيدايش آن مطلبى گفت كه قاطعيت و اعتبار عام داشته باشد . به گمان من كثرت مصرف لبنيات بخصوص ماست ، به صورتهاى مايع ، خشك و سفت و سخت « 35 » آن بىتأثير نيست ؛ از آن گذشته خوردن ميوه‌هاى ترش نارس ، شربتهاى ترش ، سبزيها و ميوه‌هائى كه آنها را در سركه يا آب ليمو خوابانده‌اند و همچنين جوانه‌هاى ريواس كه سرشار از اسيد اكساليك است نيز از عوامل ايجاد آن محسوب مىشود . يكى از دلايل آنكه خوردن برنج زياد مىتواند موجد سنگ باشد اين است كه اين بيمارى در نواحى ساحلى درياى خزر بفراوانى ديده مىشود ؛ چه در آن ديار تقريبا نان نشناخته مانده است و در عوض برنج و ماهى نمك سود غذاى منحصر اهالى بشمار مىرود . منتها اين را هم بايد در نظر داشت كه در اصفهان و شيراز نيز كه برنج غذاى اصلى اهالى است ، سنگ فوق العاده نادر و اندك است و باز شيوع اين بيمارى در تبريز كه اهالى آن به خوردن نان تمايل بسيار دارند فراوان است . آب آشاميدنى نيز وضعى بر همين منوال دارد . تفاوتى نيست بين نواحى باتلاقى كه آب آنها آلوده است با دماوند ، لاريجان و محلات كه آب آنها داراى رسوبات آهكى است و همدان و قزوين كه در آنجا آب از زمينهاى رسوبى آتشفشانى بيرون مىجهد و قم كه آب شور كويرى دارد . اين ناراحتى از خوردن غذاهائى كه با گوشت ماهى تهيه شده و مشروبات الكلى هم نمىتواند ناشى شود چه ايرانى روىهم گوشت كم مىخورد و شراب نيز فقط در طبقات مرفه و بالا نوشيده مىشود . با نقرس هم ارتباطى ندارد زيرا اين بيمارى اصولا در ايران نادر است و از اين گذشته اغلب اين مرض در سالهاى كودكى ظاهر مىشود كه در آن از نقرس صحبتى نمىتوان كرد . هرگاه تغذيه در ايجاد آن ذى مدخل باشد ، بايد همانطور كه ياد شد گناه آن را به عهدهء مصرف خارج از اندازهء مواد گياهى كه داراى اسيد اكساليك زياد است انداخت . اين خود حدسى است كه وجود سنگ در كليه و مثانه قوچ و آرقالى تا اندازه‌اى مؤيد آن است . ارتفاع زيادتر و كمتر از سطح دريا را هم نمىتوان علت اين بيمارى شمرد ؛ در تهران كه سه هزار پا و در تبريز كه چهار هزار پا از سطح دريا ارتفاع دارد اين بيمارى به هيچ وجه كمتر از رشت كه در كنار درياى خزر است و از سطح دريا هم پائينتر است شيوع ندارد . در ارتباط با موضوع جنسيت مىتوان گفت كه به دليل وضع خاص ساختمان بدنى ، اين بيمارى بيشتر به سراغ مردها مىرود تا زنان ؛ مع هذا از نه عمل جراحى كه من در مورد زنان داشتم به اين نتيجه رسيدم كه بيمارى سنگ در زنان هم چندان اندك نيست . از نظر نژادى يهوديان و ارمنيان

--> ( 35 ) . ظاهرا مراد مؤلف كشك است . - م .