ياكوب ادوارد پولاك ( مترجم : كيكاووس جهان دارى )
444
سفرنامه پولاك ( ايران و ايرانيان ) ( فارسى )
مسموميت حاصل از تاتوره و آتروفين دارد تا اين گياه . همانطور كه گياه - شناسان در نوع بيخ تفت مرحلهاى انتقالى از بذر البنج به بلادون مىبينند ، از نظر داروشناسى و زهرشناسى نيز بايد بيخ تفت مرحلهاى انتقالى به حساب آيد . جواب اين پرسش كه آيا بيخ تفت در طب مصرف دارد و اگر دارد در چه قسمت و به چه منظورى است ، فقط در تحقيق دربارهء خود آن بدست مىآيد . بيخ تفت در تمام مواردى كه طبيب بذر البنج ، بلادون و تاتوره به كار مىبرد ، مصرف دارد . اما در درمان بيماريها بايد به اين نكته باز توجه خاص مبذول داشت كه اين دارو بر تمام داروهاى هم خانوادهء خود كه دربارهء آنها تحقيق شده است ، از نظر تأثير برترى قاطع دارد ؛ پس در تجويز آن و مقدارش بايد ملاحظه داشت . اگر بخواهيم آن را به صورت جوهرى تجويز كنيم : 12 / 1 گران مقدار كم ، 6 / 1 گران مقدار متوسط و يكگران مقدار زياد محسوب است ؛ عصارهء الكلى آن پنج بار قويتر از خود دارو است ؛ پس معلوم است كه بايد مقدار آن را به يك پنجم تقليل داد . جوز القى گياهى است كه به آن كچوله ، اذاراقى و اشتباها تاتوله هم مىگويند . اين سهو در نامگذارى اغلب موجب ايجاد عواقب سخت وخيمى براى مردم شده است . بههرحال بعضيها از اين دارو براى تحريك قواى جنسى استفاده مىكنند و توأم با گنهگنه آن را به صورت مداوم براى مقابله با عنن به مصرف مىرسانند . قبل از آنكه جوز را بكوبند و در معجون بياميزند آن را مدتى در شير مىخيسانند تا نرم شود . از اين طريق قدرى از سميت آن كاسته مىشود ، منتها بايد دانست كه باز كلا نمىتوان گفت از بيمارى كزاز « 16 » و حتى مسموميت منجر به مرگ ديگر خبرى نيست . بيش بيش در ايران قوىترين سم گياهى محسوب است و حتى آن را از سم مار نيز نيرومندتر مىدانند . مىگويند كه ريشهء اين گياه فقط بر روى كوه هلهل در چين يافته مىشود . نوع ديگرى از ريشهء بيش كه به آن سنگور « 17 » مىگويند و از خارج مانند شاخ غزالان داراى نقطههاى سياه است از هندوستان وارد مىشود ، ظاهرا تا چند ذرع اطراف آن ، گياه ديگرى نبايد قدرت نمو و رشد داشته باشد . مصرف بيش در طب بسيار محدود است ؛ اما اغلب آن را با جن سنگ ( ريشهء نيروبخش ) عوضى مىگيرند . درويشها اغلب يك ريشهء بيش را با خود دارند : اما به چه علت ؟ نتوانستم دريابم .
--> ( 16 ) . كزاز خود بيمارى مستقلى است و نمىتوان گفت كه با خوردن كچوله ايجاد مىشود . شايد منظور بروز عوارض بيمارى كزاز و از جمله كليد شدن دندان باشد . - م . ( 17 ) . در متن : Sengur . - م .