و آبى را كه بوى گوگرد از آن متصاعد است « گوگردى » مىخواند . تاكنون در ايران هميشه از آب معدنى فقط براى استحمام استفاده مىشده است ، نه براى آشاميدن ؛ تنها يك‌بار شاه پيشين محمد شاه « ويشى » براى معالجه و تجديد قوا سفارش داد و من اولين كسى بودم كه آب چشمه‌هاى كارلسباد را تجويز كردم . بر اثر وجود بسيارى سنگهاى آتشفشانى ، مىتوان گفت كه كشور ثروت سرشارى از چشمه‌هاى آب معدنى گرم دارد . من خود فقط معدودى از آنها را ديده‌ام اما در اين مقام آنچه را از ايرانيان مطلع در اين‌باره شنيده‌ام ، برمىشمارم . ارقام و اطلاعات زير را دربارهء چشمه‌هاى آب معدنى به شاهزاده عباس‌قلى خان كه مردى سخت بافرهنگ است ، مديونم . در دامنهء كوهستان دشت نزديك بارفروش - الف - در حوزهء طلائى « 18 » دو چشمه هست كه از هم فقط نيم فرسخ فاصله دارند و احتمالا محتوى زاج هستند ، ب - در حوزهء ليتكوه باز چشمه‌اى است از اين دست ، اما با مواد معدنى كمتر . در روستاى آرا ، در يك فرسخى بابل‌كنار ، در حوزهء بندپى چشمه‌اى است چنان بزرگ كه آبش از عهدهء چرخاندن آسيابى برمىآيد . آب كه سطح آن با ماده‌اى شبيه جل وزع پوشيده شده حرارتى بين 26 تا 28 درجه دارد ، سبز مايل به زرد است ، و سخت چسبنده با بوى تند گوگرد ، اما ساير مواد را نيز در بر دارد . براى درمان زخمها ، گرى و جرب و دردهاى مفصلى مفيد است و مؤثرترين مركز درمانى مازندران بشمار مىرود . در هزار قدمى آن ، چشمهء ديگرى است سرد كه آب آهن و قليادار آن را هرگاه با آب ليمو بياميزند مىجوشد . در منطقهء دودانگه بين ملاده و سركاله چشمهء ديگرى است كه كمتر شناخته شده است . در منطقهء شورمست در دامنهء سوادكوه از يك تپهء مرتفع آب بىمزه و بىبوئى بيرون مىآيد كه در تابستان ولرم ، ولى در زمستان داغ است و بخار زيادى از آن برمىخيزد . در درمان خارش ، جوشهاى پوستى و دردهاى مفصلى مفيد است . در روستاى سورت واقع در ناحيهء چهاردانگه چهار چشمه است . يكى از آنها چنان عميق است كه سرب به ريسمان بسته به انتهاى آن نمىرسد ؛ هرگاه تكه كلوخى را به درون آن بيندازند پس از دو دقيقه موج پيچان آب آن را باز به سطح آب مىآورد ، تا اينكه جريان آب آرام گيرد و باز پس از دو تا سه دقيقه بار ديگر به جوش و غليان افتد . آب آن ولرم و بىمزه است ، بوى گوگرد مىدهد ، قدرت چرخاندن دو سنگ آسياب را دارد و در حين جريان ، حوضچه ايجاد مىكند . از سه چشمهء ديگر كه در كنار هم قرار گرفته‌اند يكى

--> ( 18 ) . در اصل به اين صورت نوشته شده Talaii ولى موضع درست جغرافيائى آن معلوم نشد . - م .