ياكوب ادوارد پولاك ( مترجم : كيكاووس جهان دارى )

372

سفرنامه پولاك ( ايران و ايرانيان ) ( فارسى )

وزن ، مقياس و سكه 5 وزنها . وزنهاى مربوط به جواهر و داروها . مقياس طول . فلزهاى قيمتى . سكه‌هاى طلا و نقره . پول خرد . كمى پول . ضرب سكه . تنزل عيار سكه و تقلب در آن . كوچكترين واحد وزن مثقال است ( كه با شقل مذكور در كتاب مقدس برابر است ) و معادل 66 « گران « 1 » » وزن رايج در طب اطريش است . يك مثقال - بيست و چهار نخود ؛ يك نخود - چهار گندم جو ( يعنى دانهء جو ) ، پس يك مثقال مىشود نود و شش گندم . واحد مخصوص بارهاى سنگينتر « من » است ( به تركى باتمان ) . مقدار من در شهرهاى مختلف فرق مىكند . من رايج در تهران با من تبريز يكسان است و به چهار چارك ( چهاريك ) تقسيم مىشود ؛ يك چارك ده سير است و يك سير شانزده مثقال ، در نتيجه يك من تبريز مساوى است با ششصد و چهل مثقال يا دقيقا هشتاد و هشت « اونس » ، وزن رايج در طب اطريش . صد من تبريز مىشود يك خروار و تقريبا پانصد و سى و چهار « پاوند » رايج در وين . من شاه يا من اصفهان دو برابر آن است ، من رى چهار برابر من تبريز وزن دارد . جواهر را با قيراط وزن مىكنند . قيراط « 2 » كمى سنگين‌تر از نخود است و به عبارت ديگر 23 قيراط - 24 نخود . اوزان رايج در طب قديم درم ، اوقيه و دانگ بوده است . اجناس مايع از قبيل شير ، شراب و غيره را هم ايرانيها وزن مىكنند و مىفروشند و در نتيجه پيمانهء مخصوصى در اين مورد وجود ندارد . براى اندازه‌گيرى طول ، ذرع يا آرشين را به كار مىبرند . اما درازاى ذرع نيز در شهرهاى مختلف باهم تفاوت دارد . در تهران يك ذرع معادل است با يك‌صد و چهار سانتيمتر ، در تبريز از اين مقدار بلندتر است . يك ذرع تقسيم مىشود به چهار چارك و هر چارك به هشت گره .

--> ( 1 ) . گران در اوزان داروئى برابر است با شش‌صدم گرم ( 6 % ) . اما هرگاه يك مثقال را طبق معمول 64 / 4 گرام به حساب آوريم اين ارقام باهم تطبيق نمىكند . - م . ( 2 ) . دانهء خرنوب ( Ceretonia siliqua )