گرمابه‌ها و گورستانها 11 حمامهاى عمومى . دلاك . رنگ كردن مو . حمام‌دارى . حمامهاى زنانه . خوبيها و بديهاى حمام ايرانى . مرگ و تدفين . قبرستانها . حمل جنازه به بقاع متبركه . الف . گرمابه‌ها حمام با زندگى دينى ايرانيان در ارتباط نزديك است ؛ زيرا هم بر اثر مقاربت ، عادت ماهانه ، زائيدن و اصولا هر نوع بيمارى و هم به سبب تماس با چيزهائى كه ناپاك قلمداد شده است مانند خون ، چرك ، مردار ، سگ و غيره مطابق با قواعد دينى بدن نجس مىشود و در تمام اين موارد نجاست را بايد با رفتن به حمام بر طرف ساخت . اما باز صرف‌نظر از تمام اين مقررات دينى حمام براى فردى شرقى نيازى است غير قابل اجتناب ؛ بدون حمام تصور آسايش را نمىتواند بكند ، پس در نتيجه براى ساختن حمام و نگاهدارى آن كمال مراقبت را مبذول مىدارد . حمام به دو نوع عمومى و خصوصى تقسيم مىشود . حمامهاى عمومى بر اثر موقوفات دينى ايجاد مىشود و مخارج نگاهدارى آنها نيز از همان محل است ؛ اما حمامهاى خصوصى بيشتر براى مصرف شخصى صاحب آن تعبيه گرديده است ولى در بعضى از ساعات مردم نيز مىتوانند با پرداخت وروديه‌اى به آن راه يابند . وسيلهء گرم كردن حمام تپاله است . هميشه مىتوان نزديك حمام توده‌اى از كود را ديد كه با كمك نى و خيزران به لايه‌هاى گوناگون تقسيم شده است . مدخل حمام را معمولا با تصاويرى زينت داده‌اند كه اغلب صحنه‌هائى پهلوانى از جنگ رستم با ديوهاست . مطلوب‌ترين نقشها تصوير سوارى است كه با شمشير پهلوان فاتح ظاهرا به دو نيم شده است ، درحالىكه نيمى از او در حال فروافتادن از اسب است ، نيم ديگر خود را قائم بر اسب نگاهداشته است . خود حمام در زيرزمينى كه داراى سقفى ضربى است قرار دارد . نور آن از بالا از طريق نيم‌كره‌هائى شيشه‌اى و متعدد ، تأمين مىشود . اولين قسمت را « سرحمام « 1 » » مىگويند . دورتادور حوضى است كه فواره دارد . بر ديوارها غرفه‌هائى تعبيه شده كه همه را با قالى فرش كرده‌اند . در اينجاست كه

--> ( 1 ) . امروز به « سربينه » معروف است . - م .