رعايت قواعد ظاهرى و باطنى تحرير مراسله يادآور شديم ، در هر خانهء معتبرى براى انجام كارهاى نامه‌نگارى يك « ميرزا » به كار گماشته شده است . اشخاص برجسته ، اضافه بر آن ، يك نفر ديگر را كه بخصوص كاملا به مقررات درست نوشتن آشناست و به او « منشى » مىگويند ، به خدمت مىگيرند ؛ هنگامى كه وزير يا حاكم نامه‌اى مهم مىنويسد وقت و بىوقت از منشى خود كه در فاصله‌اى از او نشسته است پرسشهائى مىكند ، از اين قبيل كه آيا فلان كلمه با « ه » هوز است يا « ح » حطى ؟ و . . . تعداد منشيهاى خوب بسيار اندك است و ابراز حسن خدمت در اين رشته اغلب راه را براى رسيدن به مقامات عالى سياسى هموار مىكند . مثلا وزير خارجهء فعلى ميرزا سعيد خان مقام خود را مديون تسلطى است كه بر املا دارد . پيش از اينها سبك نامه‌نويسى يا به عبارت ديگر ان شاء از اين هم مشكلتر بود و آوردن مترادفات چندان زياد بود كه خود « مطلب » اغلب در بين آن كلمات ناپديد مىشد يا به زحمت بسيار مىشد آن را مكشوف ساخت . حتى اثر مشهور دستور الانشا به علت آنكه سراسر آن انباشته از اصطلاحات عربى است مىتواند مورد استفادهء عدهء قليلى از ايرانيان واقع شود . در دورهء جديدتر شاه فعلى كه غلمبه‌گوئى را خوش ندارد و حتى هرگاه فرصتى بچنگ آيد آن را به ريشخند مىگيرد تأثيرى نيكو در ساده‌نويسى از خود بجاى گذاشته است . اصولا سليقهء بهتر در نامه‌نگارى را مىتوان در اثر ترجمه‌هاى مشهور نامه‌هاى سلاطين اروپائى دانست . در نتيجه در مراسلات و اعلاميه‌هاى شاه اغلب به جملات و تعبيراتى برمىخوريم كه در نامه‌هاى ناپلئون ، نيكلاى اول ، پطر كبير و شارل دوازدهم به كار رفته است . من بسيارى از نامه‌ها و ترسلات دوران قديم را در اختيار دارم ، در بين آنها رقعه‌اى هست كه وزير خارجه خطاب به من نوشته است ؛ در مدخل نامه از بلبل ، بهار ، گل سرخ ، نرگس ، دوستى و صداقت و صميميت سخن بميان آمده ؛ اما موضوع نامه اين است كه يكى از دوستان نويسندهء نامه دندان كرم خورده‌اى دارد و به نام دوستى و يكرنگى مىخواهد از شر آن خلاص شود . پايان نامه : « البته شما كلبتين را فراموش نخواهيد فرمود . » ميرزاها و منشيهاى مشهور از ناحيهء تفرش به پايتخت مىآيند و بدين دليل اغلب صاحب‌منصبان عالىمقام ، مستوفيان و غيره اهل آن ديار هستند . حد اعلاى خوشنويسى و ان شاء در فرمان شاهانه به منصهء ظهور مىرسد . در زير نقش مهر بزرگ دولت ، طغراى شاه به چشم مىخورد و پس از آن نوشته مىآيد . در پشت ورق مهرهاى وزرا و صاحب‌منصبان ديده مىشود . در حاشيهء نامه شاه با دست خود مىنويسد « صحيح است . » بديهى است كه چنين سندى را سخت معزز مىدارند ؛ هريك از كلمات اين نامه و حاشيه‌هاى آن را مذهبان با خطوط تزئينى زيبا مىآرايند . رياضيات ( علم حساب و همچنين هندسه ) معمولا جزو دروس محسوب نمىشود . كارمندان عالىمقامى كه به حسابها مىرسند به جاى اعداد از ارقام خاصى كه بسيار مشكل و پيچيده است به نام « حساب ديوانى » استفاده مىكنند