ياكوب ادوارد پولاك ( مترجم : كيكاووس جهان دارى )

170

سفرنامه پولاك ( ايران و ايرانيان ) ( فارسى )

بدانها عادت كرد . درحالىكه آدم قصد خروج دارد بايد چندان صبر كند تا نوكرها جمع بشوند و وضع لازم را احراز كنند . هيچ مهمانى وارد منزل نمىشود مگر آنكه قبلا از نوكرها كسب تكليف كرده يا اذن دخول را با پول بدست آورده باشد ، در غير اين صورت يا آقا خوابيده و يا در اندرون است . اوايل امر همه مانند من اعتراض مىكنند ؛ اما به زودى مطمئن مىشوند كه ضرر اين كار بيش از سود آن است . اضافه بر همهء اينها بايد مخارج كلان نوكردارى را به حساب آورد . يك نفر نوكر در ماه 5 / 2 تومان مزد مىگيرد و با انعامها و دله‌دزديها اين رقم به چهار تومان بالغ مىشود ؛ و چون كمتر از چهار نوكر نمىتوان داشت لذا در هر سال مبلغى معادل دويست تومان از كف آدمى مىرود ، و در عوض آن هيچ عايد نمىشود مگر اوقات تلخى و ناراحتى . حالا بعضيها فكر مىكنند درست‌تر آن باشد كه از اروپا با خود نوكرى به اين مملكت بياورند يا نوكرى فرنگى در ايران پيدا كنند ؛ خيلى خوب در چنين صورتى مرد اروپائى بين چند چيز بد ، بدترينش را انتخاب كرده است . رابطهء نوكر اروپائى كه زبان مردم مملكت را نمىفهمد با تمام دنيا قطع مىشود و از اين گذشته اينجا ديگر چشمش هم به زن نمىافتد ، اربابش هم كه طبق رسوم اروپائى بسيار كم با او طرف صحبت مىشود ؛ خوب ديگر چنين نوكرى خود را از عالم و آدم گسسته مىبيند و تقريبا مثل آن است كه به زندان افتاده باشد . پس چنين آدمى لجباز و غير قابل تحمل مىشود ، ماليخوليا به سراغش مىآيد و سرانجام به مشروب پناه مىبرد و اينجاست كه ديگر پس از مدت كوتاهى ارباب متوجه مىشود كه بايد با صرف مخارجى هنگفت وى را به وطنش بازگرداند . فقط در سفارتخانه‌ها كه خدمتكاران متعددى باهم زندگى مىكنند مىتوان تا اندازه‌اى با آنها كنار آمد ، در صورتى كه در آنجا هم هرچند يك بار بايد آنها را به موطنشان فرستاد . به همين دلايل مسافران اروپائى بايد به هيچ عنوان به فكر آوردن نوكرى از مملكتشان نيفتند چون عواقب نامطلوب آن براى طرفين غير قابل اجتناب است . در تهران اروپائيها معمولا نوكران خود را از فرقهء داودى انتخاب مىكنند زيرا شريعت آنها به مسيحيت نزديكتر است و مثلا آن‌طور كه مسلمانان به دقت و سخت‌گيرى مقررات مربوط به پاكى و نجاست را رعايت مىكنند پايبند آن نيستند و به همين دليل آسانتر با آداب و رسوم اروپائيان كنار مىآيند . خدمهء منزل به مقولات زير تقسيم مىشوند : 1 . پيشخدمتها ورود مهمانان غريبه را اطلاع مىدهند ، اتاقها را مرتب مىكنند و براى مهمانان چپق ، قليان و قهوه مىآورند . مزد آنها زياد است و لباس هم دريافت مىدارند . رئيس آنها كه اغلب پيشكار همهء خانه است ( ناظر ) حتى لباس شال قيمتى بر تن دارد كه هرگاه به خدمت ارباب منزل برسد روى آن قباى بلند مىپوشد ؛ وى منحصرا روابط ارباب خانه را با دنياى خارج برقرار مىكند .