را بشمارد و به ايشان بگويد كه آيا بچه پسر است يا دختر . رگ زدن در بعضى از شهرها رواج دارد ولى هرگز در سه ماه اول حاملگى كسى به آن دست نمىزند . در ماه‌هاى آخر حاملگى زن آبستن جوهر تباشير و ساير خاكهاى خوش‌طعم مىخورد . شاگردم ميرزا الوهاب « 11 » در اين‌باره از پاريس به من مىنويسد : Dans Les deux derniers mois de la grossesse la magnesie et la « 12 » terre odoriferante ( turbut ) flattent leur gout به محض اينكه اولين دردها ظاهر مىشود ماما مىآورند و ماما فورا چند ليوان جوشاندهء ملايم و ملين گرم‌گرم به او مىخوراند . به هنگام شروع درد شديد وى بايد رختخواب را ترك كند و به حال چندك به روى سه آجرى كه آنها را موازى به روى هم چيده‌اند بنشيند طورى كه بتواند با دستها به كسانى كه او را احاطه كرده‌اند بچسبد . وى در اين حالت چندان استقامت و درنگ مىكند كه بچه بيايد و بندرت به كمك ماما احتياج پيدا مىشود . زن ايرانى از اين حالت چندك نشستن خيلى ناراحت نمىشود چون از بچگى تقريبا به اين صورت نشستن عادت كرده است . اما زنهاى اروپائى كه در خارج از شهرها مىزايند سخت از اين وضع در عذابند و آن را غير قابل تحمل مىيابند . به‌هرحال همه تصور مىكنند كه اين تنها طريق درست زائيدن است . هربار كه من وضع ديگرى را دستور مىدادم ، ماما به كنارى مىرفت و اعلام مىكرد كه هيچ مسؤوليتى را به عهده نمىگيرد . در ضمنى كه زائو درد مىكشد از بام خانه براى وضع حمل درست و آسان او دعا مىكنند و به اصطلاح اذان مىگويند . پس از وضع حمل زائو را به بستر مىبرند و مىخوابانند ؛ در سه روز اول پس از وضع حمل فقط به او غذاى گياهى مىدهند كه با شكر و چربى مخلوط است و بسيار دقت مىكنند كه سرما نخورد . پس از يك هفته يا ده روز در صورتى كه علائم عمومى و موضعى مساعد تشخيص داده شود زائو را به حمام مىبرند و بدن او را با كرهء تازه كه ادويهء مختلفى و بخصوص زرنباد بدان اضافه كرده‌اند روغن‌مالى مىكنند تا آنكه درست و حسابى عرق كند . از آن پس ديگر او مىتواند به مسجد برود ولى فقط پس از چهل روز شوهر مىتواند به او نزديك شود . ماما بچه را مىشويد و در ضمن انگشت خود را كه به تربت آغشته است در دهان او فرو مىبرد . و به سقش فشار مىآورد تا قوس لازم را به آن بدهد و اگر استخوانهاى سق او از هم جداست آنها را بهم جفت كند ( ! ) . مردم چنان اعتقادى به آثار و نتايج اين عمل دارند كه هر نوع ناهنجارى مادرزاد كام را نيز بر اثر ندانم‌كارى ماماها مىدانند . پيش از اين فرصتى بدست آمد تا از زايمان سهل و سادهء زنان ايرانى و بخصوص زنان چادرنشين ذكرى بكنم . اوضاع و حالات بيمارگونه در دورهء

--> ( 11 ) . يادداشت مترجم . قبلا از اين شاگرد به نام ميرزا عبد الوهاب نام‌برده شده . - م . ( 12 ) . در دو ماه آخر آبستنى به تباشير و خاك خوش‌بو ( تربت ) رغبت مىكنند . - م .