بگوئيم حياتى براى اروپائيهائى كه در مشرق سفر مىكنند يا در آنجا متوطن مىشوند مطرح مىشود و آن اين است كه آيا مطابق رسم و قاعدهء رايج در ايران اولا در هواى آزاد و ثانيا بر كف هموار اتاق بخوابند يا نه . مسافرين مجرب با بيرون خوابيدن موافق نيستند و مىگويند كه تب و اسهال از عواقب غير قابل اجتناب آن است . از اين قبيل است هاينريش بارت « 4 » كه در صفحهء 583 جلد دوم سفرنامهء معتبر خود مىگويد : « متأسفانه در قبال هواى خفهء داخل كلبه فريب هواى تازه و خنك بيرون را خوردم و سراسر شب را با وجود توفانى كه برخاست در رطوبت شديد متعاقب آن همان جا كه بودم ماندم . مسافر تب‌دار به سهولت دچار چنين سهوى مىشود اما من اطمينان دارم كه اين عمل خطاست و زيان‌آور . خنكى هواى بيرون فريبنده است و مسافر را دچار زيان و خسران مىكند . » بهرتقدير اين قابل انكار نيست ، تغيير سريع هوا كه پس از نيمه شب و قبل از طلوع آفتاب روى مىدهد ، از آن گذشته ، باران و شبنم اغلب باعث آن ناراحتيها مىشود . اهالى ساكن سواحل درياى خزر از اين نظر ناگزيرند كه شبها را داخل خانه بخوابند . فقط در دشتهاى مرتفع خشك كه از باران و شبنم در آن خبرى نيست يكى از اين دو راه حل هست كه يا شبها را بيدار بمانند و در ناراحتى مدام از كمى هوا هراسان باشند و تن به نيش پشه‌هاى بزرگ و كوچك بسپارند و در بستر از اين دنده به آن دنده بغلتند يا شب را بر فراز بام بسر آورند . به نظر من طريقه‌اى را كه ايرانيها برگزيده‌اند بايد ترجيح داد زيرا بىخوابى و عواقب آن بدن را ضعيف و آماده و پذيراى تب مىكند . اما البته بايد عادت و رسم كشور را نيز بديده گرفت كه با وجود گرماى سرشب باز خود را خوب مىپوشانند زيرا در غير اين صورت خنكى پس از نيمه شب باعث ايجاد لرز مىشود ، و اسهال در پس خواهد داشت . اما بر خلاف آنچه به خوابيدن بر كف اتاق راجع است ، من قدرى بالاتر قرار دادن بستر را راحت‌تر و مفيدتر مىدانم ، صرف‌نظر از اينكه قدرى بالاتر قرار گرفتن بستر حفاظى است در برابر حشرات ، عقرب و رطيل . در صورت امكان بهتر است كه اروپائيها يك تختخواب سبك تاشو سفرى با خود داشته باشند . بارت ( جلد دوم ، صفحهء 596 ) در اين‌باره مىگويد : « زيستن در كلبه‌هائى كه آزادانه بر پايه‌هائى به ارتفاع ده تا بيست پا قرار دارد مطمئنا براى مسافرين اروپائى در اين نواحى فوق العاده مفيد و راحتى - بخش خواهد بود . » اگر فكر كنيم كه در اغلب خانه‌ها حوض يا آب راكد و باغچه‌هائى با گياهان و بوته‌هاى كوتاه وجود دارد ، و اينها همه پشه‌ها را به خود جلب مىكنند و باعث تب مىشوند ، آن وقت به فايدهء خوابيدن به روى پشت‌بام آن هم قدرى مرتفعتر از سطح بام بهتر پى مىبريم . قدرى بلندتر از سطح زمين خوابيدن تمهيد خوبى است براى جلوگيرى از ناراحتيهاى مذكور در فوق . به عنوان دليل ، اين تجربهء عمومى را ذكر مىكنم كه در مورد شيوع نوبه كسانى كه در بالاخانه‌ها زندگى مىكنند كمتر از كسانى كه در طبقهء

--> ( 4 ) . Heinrich Barth