ياكوب ادوارد پولاك ( مترجم : كيكاووس جهان دارى )
110
سفرنامه پولاك ( ايران و ايرانيان ) ( فارسى )
شروع و تا حدود ماهيچهء پا ختم مىشود . ميرزاها و حتى وزرا معمولا همهء مدارك و اسناد خود را در جيبشان حمل مىكنند . صدراعظم پيشين هميشه تمام بايگانى دولتى را در جيب خود مخفى مىكرد . روزى كه به ديدن او رفتم فورا فرمانى به او ابلاغ شد كه به حضور شاه شرفياب شود ؛ با شتاب تمام به دنبال پروندهاى گشت و به اين منظور تمام محتويات جيب گل و گشادش را به روى قالى خالى كرد . من از غناى اين موزهء قابل حمل دولتى در شگفت شدم . جامهء مؤمنين ايرانى هيچگاه تماما از ابريشم تهيه نمىشود ، چون در اين جامه نماز نمىتوان گذارد . به همين دليل در نسج پارچههاى لباس مردانه قدرى هم الياف نخ مخلوط مىكنند . اين رسم ، در اصل ، از زمان قوانينى كه براى جلوگيرى از اسراف و تبذير وضع شد ، رواج داشته است . در آن زمان اجتماعات اسلامى دچار فقر و تنگدستى بودهاند و قصد آن بوده كه طلا و نقره به صورت ظروف حبس نشود و راكد نماند و همچنين جامههاى ابريشمى رواج نيابد . ذهن مبتكر ايرانى مىخواست كلاه شرعى درست كند و به همين دليل قدرى نخ وارد الياف ابريشم كرد و قاشقهاى نقرهاى را سوراخ كرد تا ديگر اسم قاشق بر آن نتوان گذاشت ، اما با آن بتوان غذا را خوب بهم زد . طبقات پائين پارچههاى لباسى به رنگهاى تند را دوست دارند مانند قرمز تند ، زرد ، سبز و غيره كه طرحهاى گل درشت داشته باشد . بخصوص در ايام سال نو كه تقريبا هركسى لباس نو مىپوشد اروپائيها از ديدن جوانان سرشار از اميدى كه با لباسهائى به رنگ شله قرمز ، زرد ، نارنجى ، سفيد چون برف ، بنفش و آبى به اين سو و آن سو مىدوند ، مسرور مىشوند . در مورد پارچههاى خوب و قيمتى علامت كارخانه به لباس دوخته مىشود ؛ حتى مىكوشند آن را به صورتى بدوزند كه انظار متوجه آن شود « 3 » . بدين - ترتيب برچسب شال در قسمت جلو در حوالى جيب دوخته مىشود ؛ حتى آخر قوارهء پارچه ، بخصوص آن قسمتها كه حروف طلائى به روى آن چسبانده شده است در طبقات متوسط براى تزئين لباس مورد استفاده قرار مىگيرد . ايرانى ، حتى فقيرترين كس خيلى به سرو وضع خود مىپردازد ؛ از لباس خود مواظبت مىكند ، آن را تميز نگاه مىدارد و مبالغ گزافى براى آن خرج مىكند . ايرانى لباس گرم مىپوشد و به هنگام تغيير هوا ، برحسب اوقات روز و فصول سال اغلب سه بار در روز لباس عوض مىكند و حتى در تابستان به پيك نيك نمىرود مگر آنكه به تعداد لازم لباس براى تعويض به همراه داشته باشد . هرگاه تغيير سريع گرما را از ياد نبريم و در خاطر داشته باشيم كه تفاوت درجهء حرارت در روز به پانزده درجه بالغ مىشود و پس از يك روز گرم مقارن
--> ( 3 ) . يكى از سرتيپها كه فرزند وزير جنگ بود لباسى از پارچهء لطيف موجدار ساخت ليون تهيه كرد . خياط هنرمند برچسب پارچه را به پشت او دوخت و من خود توانستم اين لباس را در تالار بزرگ شاه مورد تحسين و اعجاب قرار دهم .