ميرزا حاجى بابا محمد تقى شيرازى
81
شرح و نگارش نو و روان از تسهيل العلاج و رساله حافظ الصحة ( فارسى )
يك تا دو مثقال و نيم كوفته - برحسب زيادى و كمى حرارت ، بايد وزن ادويه را كم و زياد نمود - ؛ اذخر ، زوفاى خشك ، افسنتين ، گل سرخ ، از هريك تا دو مثقال ، همه را در عرق كاسنى بجوشانند و دو پياله از صاف شدهء آن را با شش تا هشت مثقال ترنجبين يا سه تا پنج مثقال نبات بياشامند و بعد از آن به فاصلهء دو ساعت سكنجبين بياشامند . « 1 » اماله : يك روز در ميان ، اين مطبوخ را بعد از آشاميدن مفتّح ، اماله كنند : اكليل الملك ، بزرك و تخم شنبليلهء نيم كوفته ، از هريك دو تا چهار مثقال ؛ افسنتين ، بابونهء خشك ، سداب خشك ، إذخر ، پرسياوشان و گل سرخ ، از هر يك دو مثقال و سناء مكى ، چهار تا هشت مثقال ، همه را جوشانيده و چهار تا شش مثقال كافشه و شيرهء كشيدهء هشت تا دوازده مثقال از هريك از شكر سرخ و گزنگبين علفى را در آب حل نموده و آن را صاف كرده و سه قسمت نمايند : در قسمت اول ، از يك تا دو مثقال خاكشير و نمك طعام داخل كرده و در قسمت دوم و سوم ، دو مثقال ريوند چينى بسايند و سه مثقال روغن بادام شيرين - و اگر رطوبت و بلغم زياده در مزاج او باشد ، تا دوازده مثقال روغن بيد انجير در عوض روغن بادام - در هر سه قسمت آن داخل نمايند و بعد از خوردن مفتّح مذكور ، هر سه را تا عصر اماله كنند و اين عمل امالهها را دو سه مرتبه - يك روز در ميان و هر مرتبه سه قسمت - انجام دهند . مسهل مشروب : بعد از اينكه مفتّح و امالهها پايان يافتند ، دو روز منضج « 2 » سابقه بياشامند ؛ و اى بسا لازم شود كه دو سه مسهل به اضافهء نيم مثقال ريوند
--> ( 1 ) . با توجه به مطالبى كه در آخر بحث اماله و اول بحث مسهل مشروب خواهد آمد ، شرب مفتح بايد به مدت يك هفته هر روز ادامه يابد . م . ( 2 ) . ظاهرا منظور از منضج ، در اينجا همان مفتح است كه سدهها را مىگشايد و با گشودن سدّه ، مواد مسدده را آمادهء دفع مىكند ؛ زيرا اولا در بحث گذشته از چنين منضجى صحبت نكردهاند . و ثانيا ، در معالجهء تب سدديه - كه در بحث تبها خواهد آمد - تعبير مىكند به « منضجات مفتّحه » . محرر .