فراغ از عمل مسهل يا اماله عيب ندارد . همچنين در زلق المعدة و الامعاء ، پودر عود ، سعد كوفى ، حب الآس ، گل ارمنى ، و پادزهر معدنى و خلاصه ، هر نوع قابض كه مقوى معده و روده‌ها هم باشد ، بايد افزوده شود . اگر تا انقضاى روز هفتم ، با تدابير مذكوره به رفع اين امراض موفق نشديم . بايد [ در غير مبتلايان به زلق المعدة و الامعاء ] ، در روزهاى هشتم ، دهم و دوازدهم ، « مسهل مزلق مشروب » « 1 » بياشامند . « 2 » بعد از آشاميدن ، براى رفع بدطعمى و منع تهوّع ، با سركه مضمضه كنند يا نعناع بجوند . و بهتر از همه ، جويدن به است كه فرو بردن آبش هم نافع است . بعد از آن ، تأمل نمايند تا روغن ، اثر خود را بگذارد و همهء اجزايش در مدفوع خارج شود . اگر حرارت مزاجيه غالب باشد يا ورمى در احشاء حس شود ، عوض « مسهل مزاق » ، « فلوس مزلقى » « 3 » بياشامند و براى رفع تهوّع ، به و غيره بجوند و صبر نمايند تا فلوس ، عمل تمام كند . تبصره : در بين عمل مسهل‌ها هرگاه عطش به هم رسد ، عرق بيد يا نيلوفر يا لعاب اسفرزه را پياله پياله به همراه روغن بيد انجير - جهت تسكين عطش - بياشامند و در هر دو ساعت يا سه ساعت ، يك ماليدنى بدون قبض و مخدّر را

--> ( 1 ) . يعنى : دوازده تا شانزده مثقال روغن بيد انجير - اگر روغنى كه باشد كه با منگنه [ يعنى دستگاه فشار ] كشيده و از فرنگ مىآورند ، از شش تا هشت مثقال كفايت مىكند - به انضمام دو تا پنج مثقال روغن بادام شيرين كه براى اصلاح و تعديل ، در پياله‌اى آب داغ - در صورت زيادى حرارت ، در عرق بيد يا عرق نيلوفر يا لعاب اسفرزه - مصرف شود . ( 2 ) . مولف ، در جاهائى به صرف منضج در روز قبل از صرف مسهل اشاره كرده‌اند ؛ امّا از خود منضج سخن نگفته‌اند كه ظاهرا بستگى به نوع خلطى دارد كه بر فضولات معدى و معائى غالب است و در كتب طبى - چون ابتداى كتاب « ميزان الطب » - از انواع آن براى هر خلطى بحث شده است . م . ( 3 ) . ريشهء خطمى يا ريشه شيرين‌بيان ، بنفشه و نيلوفر ، از هريك دو مثقال و ده دانه سپستان همگى را در آب يا يكى از عرق‌ها - كاسنى ، نيلوفر ، بيدمشك . م . - بجوشانند و دو تا چهار مثقال فلوس خالص را در صاف شدهء آن حل كنند و دو تا چهار مثقال روغن بادام را بر آن افزوده و بنوشند .