بحث امتلاءات نزله‌اى ، از برخى از آنها كه از نزلات دماغيه ايجاد مىشوند سخن گفته شد و اكنون به تفصيل ، از علامات انواع اين تفرق اتصالات ظاهريّه برحسب شكل و مادهء آنها بحث مىشود : آنچه از اين تفرق اتصلات ظاهريه كه دانه‌اش ريزه باشد ؛ خواه يكى باشد يا خواه متعدد و خواه در جميع بدن باشد ؛ يا در يك موضع ، آن را « بثره » و جمع آن را « بثور » مىنامند . آنچه بزرگ‌تر باشد - تا مقدار يك گردو - خصوصا اگر صنوبرى شكل باشد ، مسمى به « دمل » و جمع آن را « دماميل » مىنامند و هرچه از گردو بزرگتر و به اشكال مختلفه باشد ، مسمى به « خراج » و جمع آن را « خراجات » مىنامند . هرچه دو پوسته باشد ، آن را « دبيله » مىنامند . امّا بر حسب ماده ، هرچه بروز آن‌ها با سوزش و التهاب و درد ناخس است ، غالب ماده‌اش صفراست و هرچه تمدد و كشيدگى و درد بدون سوزش بر آن غالب است ، ماده‌اش خون است يا لااقلّ خون آن غالب است . و هرچه دردى ندارد يا دردش اندك است و سفيدى رنگ و سستى دارد ، ماده‌اش بلغم است يا بلغميت آن غالب است . و اگر سفت و سخت و خالى از درد باشد ، ماده‌اش سودا است . خلاصه ، تفاوت در اقسام أورام بسيار است و برحسب احتراقات « 1 » و تركيبات « 2 » ، اشكال گوناگونى از اورام و بثورات هويدا مىشود كه هريك امراض متفاوتى در شدت و ضعف دارند . تبصره : اطباء ، تفرق اتصالات ظاهريه را ده نوع نموده‌اند : چهار نوعش را

--> ( 1 ) . منظور در سوداى محترقه است كه برحسب اينكه چه خلطى سوخته باشد تا سوداء حاصل شده باشد ، نوعى خاص از ماده است - چنان‌چه در مباحث اخلاط در كتب طبى از سوداى محترقه بحث شده و در فهرست اصطلاحات اين كتاب هم وجود دارد - و در نتيجه نوعى خاص از ورم هم ايجاد مىكند . م . ( 2 ) . منظور اين است كه اگر مادهء ورم از تركيب دو يا چند خلط از اخلاط چهارگانه باهم يا با رطوبات ديگر بدن باشد ، انواع گوناگونى از ماده برحسب تعداد مواد تركيبى - كه البته هريك از اخلاط چهارگانه خود چندين قسم دارند - اورام مختلفى ايجاد مىشود . م .