ميرزا حاجى بابا محمد تقى شيرازى
36
شرح و نگارش نو و روان از تسهيل العلاج و رساله حافظ الصحة ( فارسى )
باب دوّم : استعمال ادويهء لازمه جهت حفظ صحت ادويهيى هستند كه هريك معين فعلى از افعال طبيعت هستند و هرگاه ضعفى در قوه و يا فعلى از افعال طبيعت مشاهده شود ، استعمال اينها مىتواند يارىكنندهء طالب حفظ صحت باشد ؛ مثلا ادويهاى هستند كه خون را تلطيف مىكنند كه به سرعت به روح حيوانى استحاله شود و ضعف عمومى بدن را اصلاح كند . باب سوّم : اشتغال به ساير امور مقوّيهء قوا و سازندهء اعضا رياضت ( ورزش ) : ورزشهاى معتدله ، محلّل فضولات و ايجادكنندهء حرارت و در نتيجه ، تقويتكنندهء حرارت غريزى است . دلك ( مالش ) : مالش ، آثارى مانند ورزش دارد ؛ با اين تفاوت كه بيشتر جنبهء موضعى دارد تا عمومى . تدهين ( روغنمالى ) : هر نوع از روغنها ، اثرى ويژه در تقويت قوا و اصلاح احوال بدن دارد . استحمام : حمام رفتن به اعتدال ، تقويتكنندهء قواى بدنى و كمككننده به تغذيهء بهتر اندامهاست . تفريح : سرور و نشاط ، موجب انبساط روح حيوانى و در نتيجه تقويت قواى بدنى است . بخش دوم : اعانت طبيعت در دفع موذىها موذىهاى درونى بدن ، همان اخلاط فاسده و رطوبات عفنه و تفالههاى غذائيه است كه بايد با حفظ قاعدهء « الاخف فالاخف » ، طبيعت را بر دفع آنها يارى دهيم و تا ادويهء كمضرر يا بىضرر هستند ، از مقيىءها و يا مسهلات مضرّ و يا سمى استفاده نبايد كرد كه عقلا و شرعا مذموم است . و بايد آنچه در معده است را به قىء و آنچه در رودهها است را به اسهال دفع كرد .