ميرزا حاجى بابا محمد تقى شيرازى
29
شرح و نگارش نو و روان از تسهيل العلاج و رساله حافظ الصحة ( فارسى )
معلوم مىشود ، به كمك منضجها ، مسهلها و تدابير لازم در خوراك و نوشيدنىهاى او وى را درمان نمود . تتمهء تبهاى خلطى ( 1 ) : تب غشى : اين تب از نوع خلطى است ، امّا نه در تبهاى خلطيهء مفرده مىگنجد و نه مركبه ! زيرا اين تب ، عارضهاى شديد است كه مىتواند بر هر يك از آنها مترتب شود نه نوعى مستقل از اقسام تب خلطى و در كنار آنها ؛ پس هم تب غليانى غشيّه وجود دارد ، هم غبّ غشيه و . . . گرچه غالبا به دنبال مواظبه مىآيد . از جملهء علامات اين تب ، بروز ضعف در فم معده قبل از عروض غش است . معالجات عمومى ( تدابير ) : بايد ابتدا تلاش نمود كه بيمار را با تدابير و داروهاى به هوشآورنده از بىهوشى به خود آورد و سپس تدابير لازمه را جهت تغذيه و تقويت بيمار از غذاهاى مغذّى و زود هضم به كار برد . معالجات ويژه ( تنقيهها ) : در هريك از انواع تبهائى كه غش در آن پيشآمده است بايد تدابير ويژهء آن را به كار داشت و برحسب نوع آن خلط ، به تنقيهاش پرداخت : در مواظبهها ، فرصت استراحت كمتر است و لذا بايد تنقيه را در همان اوايل زمان فترت انجام داد . و در شطر الغب ، بايد تنقيه را در زمان فترت به صورت خفيفهاى اعمال نمود . و در غبّ ، خواه خالصه و خواه غير خالصه ، از مسهلات صفرا ، امالهها و « جوهر گنهگنه » استفاده كرده و در صورت تهوّع ، طبيعت را بر دفع ماده به قىء يارى كنند ؛ منتهى اگر حالت تهوع نباشد ، نبايد بيمار را به قىء واداشت ؛ زيرا اى بسا طبيعت آن خلط موذى را پائين فرستاده و تحريك قىء ، كارى بر خلاف حركت طبيعت است و ارجاعش به فم معده ، باعث اشتداد مرض . تتمهء تبهاى خلطى ( 2 ) : تب وبائى : اين تب ، در زمان مولّف شيوع داشته و دو رساله توسط ايشان در اين زمينه نگارش شده است . علائم و اسباب : اين تب ، با حرارت ملايم در ظاهر بدن و امّا التهاب در باطن است و اى بسا ظاهر بدن سرد باشد . با تهوع و قىء آغاز مىشود و احيانا مادهءاى آبكى و سفيد رنگ در قىء دفع مىشود . پاها را به سختى دراز مىكند و از شدت التهاب درون ، نفس بيمار به شماره مىافتد و سبب اين احوال ، اجمالا همان اضطراب قلب است كه در اثر و رود هواى متعفّن است كه هجوم طبيعت و اخلاط همراه آن به اطراف قلب هم در پى آن در بدن ايجاد مىشود كه اين اخلاط خود موجب ازدياد اضطراب قلب مىشوند و طبيعت آنها را با قىء دفع مىكند ؛ گرچه اضطراب قلب ، در اين عمل طبيعت ايجاد اخلال مىكند و لذا حبس قىء و اسهال بدون دفع آن اخلاط ، غالبا مرگآور است . پيشگيرىهاى لازم : همينكه شيوع و با و علائم آن را در برخى اطرافيان خود - گرچه از دوردستها - را ديدند ، بايد با تدابيرى ويژه خود را در برابر اين بيمارى مهلك واكسينه كنند .