ميرزا حاجى بابا محمد تقى شيرازى
114
شرح و نگارش نو و روان از تسهيل العلاج و رساله حافظ الصحة ( فارسى )
باشد ، بايد با تكرار امالهى « 1 » مفتّحه و شرب مكرّر منضجات مفتّحه ، مانند تخم كاسنى ، افسنتين ، رازيانه ، گل سرخ و امثال آنها مقاومت اخلاط غليظه را شكسته و آنها را از بدن بيرون كنند تا تب ريشهكن شود ؛ يا از ترنجبين تنها يا با سكنجبين عسلى يا بزورى يا ساده ، ابتدا يا بعد از شرب منضج كمك بگيرند تا منشأ سدهها را رفع كرده و تب هم فروكش كند . اگر بتوانيم به همين اشياى مفتحه و حقنههاى جاليه اكتفا كنيم ، بىخطرتر است و دور تر است از تحريك و انتقال به تب خلطى ؛ امّا اگر اكتفا نكنند ، ناچار بايد از مسهل مشروب « 2 » استفاده كرد . هروقت تب زايل شد ، روزش را اكتفا به شرب ماء الشعير « 3 » كنند . نكتهء مهم : اين تب ، بسيار شبيه به تبهاى خلطى است و به همين سبب ، تشخيص « 4 » آن مشكل و علاجش كند است و اى بسا طبيب خيال مىكند كه در مرحلهايى آن را ريشهكن كرده ولى دوباره عود مىكند و بسا مىشود كه تا هفت روز طول مىكشد همچنين سريعتر از ساير تبها به غليانيه و عفونيه منتقل مىشود . به همين و جهت لازم است بعد از ازاله تب ، استحمامى به شكل آزمايشى به عمل آيد كه آيا اين تب ، احتمال دارد كه ريشهكن نشده باشد
--> ( 1 ) . اغذيهء روز اماله ، بايد منحصر در نخوداب زيرهء داغدار با سكنجبين باشد . ( 2 ) . مانند جوشاندهء افسنتين ، ريشهء كاسنى ، گل سرخ ، سناى مكى و زوفاى خشك كه در صورت خراش در سينه ، صافشدهء آن را با ترنجبين نباتى و گرنه با چهار تا هشت مثقال نمك فرنگى بياشامند . ( 3 ) . ماء الشعيرى كه اينجا منظور است ، روش تهيه و نحوهء شربش به اين شكل است : جو مقشر و رازيانه را در چهل وزن آنها آب بجوشانند تا نصف شود ، سپس يك پياله از صاف شدهاش را در صورتى كه مسهل روز قبل زياد بود و لينتى كه در طبع ايجاد كرده هنوز باقى باشد با دو مثقال نبات و اگر چنين نبود با هشت تا چهارده مثقال ترنجبين يا شيرخشت بياشامد . ( 4 ) . از جمله مميزات اين تب از خلطيه اين است كه اسبابش ماديه نيست و دير بهبود است و اغلب عروضش در ابدان پرخون و پرامتلاء است .