مختلف الاحوال مىباشد بعضى بدون اين فعل قادر بر جماع نباشند و بتاييد اين لذت خبيثه متلذذ بلذت قدرت جماع مىشوند و بعضى در اين حالت منزل شده بلذت انزال متلذذ مىگردند و بعضى بنفس جماع لذت بردارند حتى كه رويته مجامعت دوست دارند و بعضى بانزال فاعل لذت‌گير شوند چه حكهء معاء ايشان بمنى فاعل ذى الاختصاص بسبب ارخاء خاص تسكين يابد تنبيه اين علت را لكثرة وقوعه للمشايخ علة المشايخ نيز گويند و ابنه ماخوذ از ابن بضمتين بمعنى عيب‌ست فوجه التسمية لا يخفى على العاقل فضلا على الفاضل فائده محمد بن زكريا مىگويد هرگاه كه آب مرد بر آب زن غالب آيد فرزند نرينه زايد و اگر امر بالعكس باشد مادينه برايد پس اگر چنين اتفاق افتد كه آب مرد بر آب زن سخت غالب شود فرزند نرينه كه در نرينگى و مردانگى كامل و تام باشد تولد گردد و در صورت عكس فرزند مادينه كه بتمامى اوصاف زنان آراسته و بهمگى اخلاق ايشان پيراسته باشد متكون شود و اگر بحسب اتفاق آب مرد اندك قويتر بود مولود نرينه بچندان مردانگى نباشد و در عكس اين مولود مادينه از اكثر اوصاف زنان معرى و به بيشتر اخلاق مردان محلى باشد ازينجاست كه از بعضى زنان كارهاى مردانه بمنصه ظهور مىرسند و بعضى ازينها باشند كه موى رو برارند و بعضى را اصلا حيض نيايد يا كمتر آيد و بعضى مردان كارهاى زنان‌وار مىكنند و سخنان زنانه ازينها سر زد مىشوند و گاه باشد كه قوت آب مرد و زن برابر باشد و فرزند خنثى متولد شود و اين شخصى باشد كه بحليهء آلات مرد و زن محلى باشد و باشد كه فرزند نرينه كه صغر القضيب و الانثين باشد و اوعيهء منى آن ميل به باطن دارند پيدا گردد انتهى و گاه باشد كه بنا بر وفور آب مرد و زن و تساوى قوت و استعداد رحم فرزند نرينه و مادينه توامان بمنصه ظهور رسيده باشد كه بسببى از اسباب كه در اثناء ذكر عقم ان شاء اللّه تعالى مذكور خواهد شد هيچ تولد نشود للّه ملك السّموات و الارض يخلق ما يشاء يهب لمن يشآء اناثا و يهب لمن يشاء الذكورا و يزوّجهم ذكرانا و اناثا و يجعل من يشآء عقيما انّه عليم قدير و پوشيده نماند كه تولد فرزند نرينه و مادينه در صورت وفور آب و تعدد مولود نيز موقوف بر غلبهء آب آب و ؟ ؟ ؟ ام‌ست و عدد اولاد بر تقدير تعدد اكثر دو بود و گاهى تا سه و چهار نيز مىرسد و باشد كه زياده ازين نيز بهم رسد چنانچه از قصهء قاضى قدده كه مشهورست قدرت خلاق على الاطلاق ظاهر مىشود هذا و انما اطبنا الكلام توضيحا للمرام ابطريطاوس بفتح اول و سكون ثانى و فتح طاء و كسر راء مهملتين و سكون تحتانى و فتح طاء مهمله ثانى و سكون الف و ضم واو و سكون سين مهمله لفظ يونانىست و ظاهرا مركب از دو كلمه بتركيب اضافى معلوم مىشود و ترجمه آن بتازى