مجرى و خروج مقعد بنا بر احتباس بول و انضغاط امعا هويدا گردد و در حصاة الكليه اول بول كدور غليظ آيد و پس از ان صفا و رقت در ان رو نمايد و هنگام بر رو افتادن عليل ثقل و تمدد در قطن و پشت محسوس گردد و در حين امتلاء امعا از ثقل درد كليه غلبه كند و بول سرخ يا زرد بود و گاهى الم گرده تا خصيه محاذى آن ممتد شود و احيانا در پاى همان جانب درد مع الخدر دست دهد و از تبيان علل علامات مذكوره خوفا عن الاطناب اعراض نموده شد فائده فرق در سنگ گرده و مثانه از رنگ سنگ و لون رسوب توان كرد چه گلوى زرد يا سرخ باشد و مثانى خاكسترى يا سفيد و ايضا از خاصه مثانىست كه وقت احتباس بول يا عسر آن اگر بيمار را بر پشت خوابانيده و هر دو پاى او را برداشته از آب گرم بر مثانه تنطيل نمايند و عانه را از اسفل باعلى بمالند بنا بر زوال سنگ از دهن مثانه بول بفراغت آيد فائده در كلانى سنگ مثانه گفته‌اند كه از بيضهء ماكيان بزرگترى شود و راقم نيز به قدر بيضه كبوتر نزد جراحى مشاهده نموده و وى مىگفت كه من اين سنگ را بدستكارى خود برآورده‌ام و كار بيمار بعد چندى باستعمال مراهم مناسبه به صحت انجاميد و اللّه اعلم بالصواب فائده سنگ مثانه بكودكان و جوانان و لاغران بيشتر افتد چه تولد كثرت اخلاط لزجه و شدت قوت دافعه وسعت مجارى بر آن يارى دهد و سنگ گرده بكهولان و پيران و فربهان اكثر عارض شود زيرا كه تكون اخلاط غليظه بوفور و ضيق مجارى به يبوست مزاج باشد يا بكثرت شحميت بدستور بر آن معاون بود كثرت مواد غليظه در صبيان و جوانان بنا بر سوء تدبير ايشان در اكل ست و در كهول و مشايخ از جهت ضعف هاضمه فافهم حصاة المعاء بمغص و ثقل و خروج رمل و براز دخله و امثال آن توان دريافت و صاحب عادى كبير نوشته كه قوى از اطبا ذكر نموده كه گروهى را از اصحاب زحير وجع شديد عارض گرديد و بعد آن خروج حجارات از مقعد ايشان را دست داد و حصاة الكبد بعروض قى هنگام رجوع صفوت كيلوس بجگر و خلش و در دوران بيشتر و گاهى بروز صلابت در موضع علت و ظهور رمل زير خونى كه بفصد خاصه باسليق ايمن كه كشاده زنند برآيد بظهور مىپيوندد و بر حصاة الريه قوى گشتن امارات ورم صلب ريه ابتدائى باشد يا بانتقال آماس ديگر گواهى دهد و از جالينوس محكىست كه وى در ذات الريه خروج سنگها بسرفه مانا بر إله مشاهده نموده و افتادن سنگ بزرگ بمثابه سنگ مثانه در سرفه و سنگريزهاى خورد درست مانا بخارخسك هريك به قدر سه قيراط بسعال شديد و كم گشتن سرفه بعد آن و منتقل شدن علت ؟ ؟ ؟ بسل از مشاهدات اسكندر و يونس‌ست و بر حصاة الطحال