محمد صادق على خان

66

مخازن التعليم ( فارسى )

آب گرم شرط سيوم آنكه در امراض متضاده مستعمل شود شرط چهام آنكه در امراض بسيط استعمال نموده آيد شرط پنجم آنكه قوت دوا برابر قوت مرض باشد شرط ششم آنكه تاثير دوا اولى باشد شرط هفتم آنكه تاثير دوا دائمى و اكثرى باشد نهج دوم قياس است و اعتماد كرده مىشود بر قواى ادويه بر سه وجه وجه اول طعم است و او بسبب ماده و فاعل مختلف مىباشد اما ماده بر سه قسم است يا لطيف است يا كثيف يا متوسط اما فاعل بر سه قسم است يا حرارت است يا برودت يا اعتدال پس لطيف حار تيز است و لطيف بارد ترش و لطيف معتدل و سم و كثيف حار تلخ است و كثيف بارد عفص و كثيف معتدل شيرين و متوسط حار نمكين و متوسط بارد قابض و متوسط معتدل تفه ؟ ؟ ؟ و اين دلالت قوى است وجه دوم بوئ ادويه است پس بوى تيز و بسيار قوى مانند بوئ مشك و زنبق برائ حرارت است و بوى ملايم و نبودن او برائ برودت اين از طعم ضعيف است چرا كه گاهى بر خلاف اين يافته مىشود مانند كافور كه با وجود قوت رايحهء سرد است وجه سيوم رنگ است و وجه استدلال او اينست كه سردى جز تر را سفيد و جزء خشك را سياه مىنمايد و حرارت برعكس آن فعل مىكند و اين دلالت ضعيف‌تر است چرا كه گاهى دوا با وجود سفيدى گرم يافته مىشود مانند آهك گاهى بسبب طعم و رائحه و رنگ در ممتزج مزاج ثانى غلطى بدين‌طور مىافتد كه طعم و رائحه و رنگ برائ يك مفرد مىباشد و اين هر سه درين ممتزج قوى و غالب مىبود و حرارت و برودت در ممتزج مزاج