محمد صادق على خان

60

مخازن التعليم ( فارسى )

اما آنكه مستعمل اطبا است فصد و حجامت و زلو است و اين هر سه را بسه بيان ذكر كنيم بيان اول در فصد و آن مستفرغ جميع اخلاط است و فصد به دو كس بايد يكى آنكه خون از مقدار طبعى خود زياده شود بالفعل يا بالقوه دوم آنكه متغير الكيفية باشد بالفعل يا بالقوه و وقت فصد اختيارى آنست كه مائل بگرمى باشد كه بعد تمام هضم و انفراغ از بول و براز واقع شود و فصد به شرط قوت تا آخر عمر جائز است و قبل از دوازده سالگى و نزد بعضى پيش از چهارده سالگى جائز نيست و وقتىكه قمر ناقص النور بود بهتر باشد خواه در اول شهر خواه در آخر بخلاف حجامت و فصد اضطرارى هروقت كه حاجت باشد بايد كرد و نيز در هر حال به كار برند مگر در روز بحران نكنند و آورده كه در دست مىكشايند شش‌اند قيفال يعنى سرار و شعبه كتفى است بالاتفاق تنقيه خون از ما فوق گردن مىكند اكحل يعنى هفت اندام مركب است از قيفال و باسليق فصد او تنقيه خون از تمام بدن مىكند باسليق و ابطى از يك اصل‌اند و اين هر دو تنقيه از ما تحت گردن مىكند حبل الذراع حكم او بر قول قدما و شيخ بو على حكم قيقال است و همچنين مختار استاد بود و نزد صاحب ذخيره و بعضى متاخرين در حكم باسليق است اسيلم موضع فصد او ما بين خنصر و بنصر است شعبه ابطى است و چون خون او غليظ است بهتر آنست كه بعد از فصد او دست اندر آب گرم دارند و اسيلم راست اوجاع كبد را و چپ اوجاع طحال و دل را مفيد است و شش را از هر طرف كه باشد نفع مىكند و مىبايد كه بعد از فصد اسيلم دست در آب گرم دارد و آورده كه در پائ كشايند صافن مابض عرق النسااند صافن بمعنى سليم است ادرار طمث به قوت مىكند و تفتيح افواه بواسير مىنمايد و قائم‌مقام عرق النسا است و جهت خارش ران و خصيه و قضيب و قروح آنها از برائ اماله ماده باسفل اثر تمام دارد مابض در باطن گوزانو است حكمش حكم صافن است ليكن در ادرار طمث و اوجاع مقعد و