محمد صادق على خان
35
مخازن التعليم ( فارسى )
طفل دهند و بهترين موسم از برائ فطام يعنى جدا كردن طفل از شير موسم بهار است و نزديك فطام آب دهند و غذا شير و برنج و نان در شير و شهد آغشته بدهند و در هند معمول است كه بعد از جدا كردن از شير غذائ كهچرىمونگ ملايم مىدهند و در تهذيب اخلاق طفل كوشند و طفل را اشياى قويه شديدة الحرارة و شديدة البرودت ندهند و حموضات نيز نبايد داد و اگر ضرورت حموضات باشند آنوقت دهند كه معده از شير خالى باشد و علاج شيرخواره بيشتر بعلاج مرضعه كنند و اگر طعامخور باشد تدبير او نيز بايد كرد و در روزى كه مرضعه را اسهال باقى و مانند آن عارض شود آن روز شير او ندهند و چون اثر برآمدن ثنايا ظاهر شود دماغ خرگوش و چربى ماكيان بر لثه بمالند دندان جلد مىبرآيند و ماليدن شهد و مسكه و همچنين چيزهائ نرم و چرب چون چربى بط و موم و روغن بادام و ماليدن شير شتر نفع كلى مىكند و هرگاه دندان آغاز كند از مضغ چيزهاى سخت بازدارند و گاهگاه نمك و شهد بر دندان او بمالند تا از قلاع محفوظ ماند هرگاه طفل گويا شود بيخ زبان او از انگشت ماليدن معين بر فصاحت است فرسخ هشتم در بيان امراضى كه بصبيان اكثر عارض مىشوند اگر رياح غليظه يا رطوبت غليظه داخل سر اطفال شود و تمدد و نفخ شيون نيز حادث شود آن را ريح الصبيان و ام الصبيان نيز گويند و بعضى ام الصبيان را مخصوص داشتهاند بصرعى كه با تپ محرق باشد هرگاه واقع شود پايهاى خود مىپيچد و كف به دهان مىآرد و علاج آن در وقت حدوث آن بايد كه دست و پاى ايشان بگيرند و كف دست و پا بچيزهاى خشن بمالند و نگذارد كه اضطراب كند و بازوها و رانها سخت بندند و جهت ازاله تشنج روغن گل يا مسكه به آب نيمگرم مخلوط كند و بر بدن بمالد و اگر ازين تدبير ازاله مرض شد بهتر است و الا بحسب عوارض علاج كند مثلا اگر تپ شديد و تشنگى باشد حجامت ساقها و با شرط بايد نمود و تليين طبيعت هميشه بايد كرد و غذا و دوا آنچه كه در سرسام بزرگان مذكور است