محمد صادق على خان
117
مخازن التعليم ( فارسى )
بعد از ان عربى و فارسى است و هرچه برو هفت سال بلكه چهار سال گذشته و آنچه بدبو و سياه و بىدرخشندگى باشد استعمال آن جائز نيست و بايد كه در سائيدن صبر مبالغه نمايند در دوم گرم و در سيوم خشك و مسهل قوى موادى كه مهيائ دفع بوده باشد و در آنچه مهيا نشده باشد ضعيف الاثر و مخرج سودا و بلغم غليظ و مائ و صفراى مائ و در علل مقعد و بواسير استعمال نبايد كرد و با غاريقون جهت ربو و تنقيه سينه و به آب سرد جهت نفث الدم سينه و با ادويه مناسبه جهت يرقان و جميع امراض سوداوى و اخراج اقسام كرم و امراض سپرز و گرده مفيد و طلائ او با مورد و شراب جهت سياه و دراز كردن مو مجرب و بالخاصية مضر جگر و مقعد و اكثار آن مورث اسهال دموى و كهنه و انواع زبون آن گاهى تا سه روز ماندن در معده باعث كرب مىگردد و مصلح او مقل ازرق و بدلش در اورام و جراحات دو چند آن حضض و در اسهال هموزن او تربد و شربتش تا يك مثقال صمغ در هندى گوند گويند رطوبت منجمده نباتست و مراد از مطلق آن صمغ عربى است كه از درخت مغيلان حاصل مىشود و بهترين او زرد مايل بسفيدى و سفيدى و سفيد صاف و براق است در دويم خشك و در گرمى معتدل و به اعتقاد جالينوس جميع صموغ گرم است و قابض و مغرّى و مقوى معده و امعا و مانع ريختن مواد به سينه و جهت اسهال و سرفه و قرحه ريه و درد سينه و دو مثقال او جهت سحج مجرب و طلائ او با سفيدى تخم مرغ جهت سوختگى آتش و قطور او با گلاب جهت رمد و سلاق و جرب بغايت مفيد و مضر سفل و مصلحش كتيرا صندل قوت چوب او تا سى سال باقيست و آن سفيد و سرخ و زرد مىباشد سفيد و زرد او در سيوم سرد و در دوم خشك و سرخ او به عكس آن و مقوى معده و دل و مفرح و رادع و قابض و جهت خفقان حار و تپهائ تند و التهاب و منع صعود بخارات بدماغ نافع و طلائ او جهت درد سر حار و باد سرخ و نمله و حمره و نقرس و اورام حاره مفيد و خصوصا با عنب الثعلب و حى العالم و امثال آن و بغايت مضر باه و قاطع آن و مضر صوت و مصلحش عسل و نبات و بدل سفيد او نصف آن كافور و بدل