محمد صادق على خان

113

مخازن التعليم ( فارسى )

تا يك مثقال سنگهاره مشهور است و سه گوش دارد مانند سورنجان خام او كه پوستش سبز بود بسيار لذت دارد شيرين سرد و دافع فساد صفرا و خون و مولد منى و در معاجين و سفوف قوت باه و غلظ منى بسيار مستعمل است سنگتره ثمر مشهور است شيرين و ترش مىبايد و بهترين او شيرين است مزاجش نزد استاد در اول سرد است مقوى دل و مفرح و مسكن حرارت و رافع تشنگى و سميت هوا و قاطع صفرا و مقوى معده و ترشى او با حلاوت آميخته بسيار مرغوب طبائع و نسبت به ترشىها مضرت بسيار كم مىدارد بلكه استاد ارقام مىفرمايد كه شخصى صفراوىمزاج را ديدم كه مىگفت سرفه و نزله من كه بسبب صفراست از خوردن اين بر طرف مىشود چون پوست نازك از قاشهائ او دور كرده در ميان شربت گلاب و نبات دو سه گهرى گذارند تا اثر شربت در ان ظاهر شود و از ترشى او شربت متاثر شود بخورند در تقويت و تفريح و رغبت طبيعت اقوى مىشود و اگر اين را در ظرف گلى آب نارسيده تيار سازند تا بوئ او اثر نمايد زياده مفرح است و نيز اگر قاشها را تراشيده اندك نمك زده بخورند موجب ازدياد لذلت و عدم ظهور ترشى آن مىگردد و شيرين احتياج اين اصلاح ندارد و اگر بجائ نمك قند بزنند در لذلت آن بيفزايد خصوصا اگر قدرى عرق كيوره و بيدمشك و گلاب بپاشند و مضمره حنجره و دندان و نزله و سرفه بارده و مصلح آن نمك و قند و سنون و حريره‌ها و لعوقات و جز آن و مضر اعصاب و منى را رفيق و كم كند و مصلح آن معاجين باهيه و رب اين در بعضى فوائد مذكوره قوى ازو و در بعضى ضعيف و طلائ پوست خشك او تنها و با ادويه ديگر مصفى رنگ رو و مزيل كلف است سورنجان به فارسى سنبليد و بهندى بربرى گويند بيخيست در سوم گرم و در دوم خشك و قوتش تا سه سال باقيست مسهل اقسام بلغم و قاطع آن خصوصا از مفاصل و مفتح سدد و جاذب اخلاط لزجه از عمق بدن و رافع يرقان و سپرز و با صبر جهت عرق النسا مجرب دانسته‌اند و با زنجبيل و فلفل بغايت مبهى و جهت مفاصل بسيار مفيد و ضماد او با زعفران و تخم مرغ در تسكين درد استخوان و تحليل اورام و حمول او با روغن كهنه گوسفند جهت بواسير مجرب است و قدر شربت از مفرد