اسحاق بن اسماعيل دهلوى
72
غاية الشفاء
و ماليدن اندامها بروغن و بىروغن اندرين تپ سودمند باشد از آنكه در تپهاى ديگر در ابتداى بيمارى و آنجا كه اندرين خلطى گران باشد ماليدن بروغن احشا را ضعيف كند و هرگاهى كه بيمار بآش آرزو كند حال قوت و تپ بايد ديد و گفتهاند كه ماليدن روغن زيت و خانه عنكبوت سود دارد و بايد دانست كه از وقت نوبت طعام تا وقت نوبت تپ شش ساعت بايد كه در ميان فاصله باشد و ابرازها و مزورهها سقر و زيره و كرويا و دارچينى و نعناع بايد كرد و چون قوت ضعيف باشد دراج و طيهوج و چوزهء مرغ خانگى بريان كرده خورد و هرچه ترى فزايد چون ترها و ميوههاى تر و از شير و ماهى تازه و تربد و غيره احتراز نمايند و آب سخت سرد زيان دارد و هرگاهى كه اثر نضج پديد آيد بمسهل پردازند بلكه از پس نضج ماء الاصول دهند كه ادرار بول كند و سودمند آيد صفته كرفس بيخ باديان بيخ اذخر پرسياوشان انيسون از هريك مشت مصطگى و از تخم كرفس يك درم جمله را در يك من آب بپزند تا نيمه آيد بيالايند و هر بامداد چهل درم گرم كند و ده درم گلشكر در وى حل كرده بدهند نافع آيد و اگر ماده سخت غليظ و سرد بغايت بود از پس آنكه استفراغى قوى كرده باشند شربتى از ترياق فاروق دهند و اگر موسم زمستان بود و بيمار پير يا سردمزاج باشد از پس استفراغ هر روز دو دانگ تا نيم درم و ترياق يا مشردويطوس يا ترياق اربعه شربتى بدهند اندر آب باديان يا آب آبى كه اندرون زيره و اساردن و حاشا پخته باشد و اندر تابستان و عمر جوان و بيماريهاى گرم ازين معجونات هرگز ندهند ليكن بر سكنجبين بزورى و گلشكر و قرص گل اختصار كنند و آنجا كه مانعى باشد كه بسبب آن مسهل نتوان داد اعتماد بر ماء الاصول و چيزهاى لطيف اخلاط بايد كرد كه هم عرق آرد و هم ادرار بول كند و قرص گل اندرين حال دهم از پس ظهور نضج سخت نافع بود قرص گل از محمد بن زكريا صفته گل سرخ ده درم عصارهء غافث شش درم عصارهء افسنتين سه درم مصطگى يك درم سنبل اساردن عود خام فقاع اذخر از هريك درمى شربتى سه درم در ماء الاصول و گلشكر اگر در پشت پاى و پشت چشم و روى تهبج آماسيدن