اسحاق بن اسماعيل دهلوى
45
غاية الشفاء
كنند و كسى را دهند كه بتدبير لطيف حاجت بجاى كشكاب باشد و اولىتر آنست كه اندر تپهاى گرم دست از ترنجبين بازدارند و اگر چاره نباشد آبى و خرماى هندى و آب آلو بدهند و اگر عوض آنكه ده درم ترنجبين خواهند داد هفت درم شيرخشت دهند فىالجمله اندر حميات صفراوى بدون چيزى ترش چون آب غوره و آب انار ترش و آب خرماى هندى ترنجبين نشايد داد از بهر آنكه ايمن نتوان بود كه ترنجبين صفرا گردد و اگر در تپ دهان خشك شود و تشنگى غالب آيد پيش از كشكاب شربتى ترى افزاينده بايد داد چون كدو آب خربزه و آب برگ خرفه لعاب اسبغول با شكر و اگر دهان خشك نمىشود از كشكاب شكنجبين دهند چنان كه ذكر يافته و اگر بيمار كشكاب بخواهد آب كدو با آب آميخته بجاى كشكاب دهند و آب تخمها دادن از بهر آنكه ادرار بول درين تپ موافق باشد و اصل درين تپ آنست كه روز نوبت جز آب خرفه و سكنجبين و تمر هندى ندهند و شكر آب خرپزه هندى آب غوره و شكر آميخته آب انار ترش و شيرين آب خيار ترش و اندكى شكر و ازينها آنچه بهم رسد به كار دارند و اگر حرارت سخت قوى باشد اندرين شربتها قدرت طباشير سوده زياده كنند و درين روز كه طباشير به كار دارند ؟ ؟ ؟ آنچه كشكاب و غيره ندهند كه تبريد زياده نكند و اندر تپ پس از آنكه از لرزه و سرما اسوده شود اگر آب سرد خورد صواب باشد خاصه در معده و جگر مانعى نباشد چون ضعيفى جگر و معده ؟ ؟ ؟ اندر معده و يا خلط باشد و نضج نيافته باشد و ظهور نضج پديد آمده باشد آب سرد نشايد داد و همچنين در ابتداى بيمارى اندر چيزهاى سرد افراط نشايد كرد مگر آنجا كه نرسد كه حمى محرقه نشود و از افراط حرارت و چنان بايد كرد كه قوت نوبت معده از طعام و شراب خالى باشد و روز آسايش بايد داد سكنجبين سرد خورد و از پس آن به دو ساعت كشكاب خورند و از پس كشكاب به چهار ساعت سكنجبين موافق بود و بعده خروزه كدو پس از دو ساعت با مروزه اسفناخ يا ماش مقشر يا طفسل از ماش مقشر يا آب غوره با مروزه از ساق كوك به سركه و مغز بادام و شكر ساخته و اولىتر آنست كه مروزه كدو را به آب غوره ؟ ؟ ؟ يا پس