بدانكه خداوند تپ گرم را از آب سرد باز نبايد داشت مگر آنكه ماده خام باشد و غليظ و تر باشد كه غليظتر شود باز بايد داشت و اگر ماده رقيق و صفراوى باشد آب سرد بهترين چيزهاست از بهر آنكه بنضج صفرا اوست كه قوام او معتدل كند و قوام دهد و مرضاد مزاج صفراوى است اگر در معده يا جگر ضعفى باشد يا از اندامهاى اندرونى در اندرونى آماسى باشد و يا در عضوى دردى باشد و يا حرارت غريزى ضعيف بود و يا بيمار آب سرد خوردن عادت نداشته باشد چنان كه مردمان گرم‌سيرى يا سخت لاغر باشد و آب سرد در حرارت خون نشايد داد از براى آنكه حرارت غريزى فرونشاند و ضعف زيادت كند و بيم فواق و تشنج باشد در جمله نخست نگاه بايد كرد اگر ماده گرم و رقيق باشد و تيز و غليظ و نضج يافته و تن گوشت خاك و حرارت غريزى تمام‌تر و قوت قويست و احشاء بسلامت و آب سرد خوردن هم عادت بوده باشد هيچ مضرت اثر نكند بلكه خوردن آب سرد ؟ ؟ ؟ و بهترين علاجى باشد و اگر بر خلاف اينست سخت زيان رساند و اكثر بود كه چون آب سرد خورده شود و طبيعت قوت يابد ماده را بر وجهى كه ممكن باشد بعروق يا ادرار يا قى دفع سازد و بيمار عافيت يابد و هرگاهى كه طبيب اندر تپهاى محرقه داند كه حرارت ساده است و اگر آب سرد به مقدار يك نيم من بدهند چنان كه لرزه بر اندامهاى بيمار افتد و رنگ او سبز شود حرارت فرونشيند و تپ گساريده شود و ممكن باشد كه حمى بلغمى بود و ضعف بمعده و جگر بود يا آماسى در اندام باطنى يا غيره اگر طبيب بترسد كه اگر از آب سرد بازدارد و بول شود دستورى دادن تا آب سرد خورد اولىتر است از بازداشتن اگر مانعى باشد چون خالى خلط و يا آماس تدبير اين سهل است از تدبير ذبول ليكن اندر چنين حال آب سخت سرد نبايد داد اگر با سكنجبين يا جلاب ممزوج كند مضرت او در غلظت ماده و بصلب آماس كمتر باشد بايد دانست كه كمترين مضرتى در بسيارى آب سرد خوردن آنجا كه مانعى باشد