اندر حمى يوم كه از بىخوابى تولد كند هرگاهى كه مردم را بىخوابى بافراط اتفاق افتد چشمها دور اندر شود بسبب بسيارى تحليل روح كه ترى چشم از انست و تحليل رطوبت كه خواب از وى تولد كند و اندر پشت چشم و روى تهيج پديد آيد بسبب ناگواريدن طعام كه بخارها تولد و تصاعد كند و بول تيره شود و از ناگواريدگى طعام رنگ و روى تيز و تكسر و اعياء اندر حمى اندامها پديد آيد سبب آن رنجورى و ناآسودگى روح باشد و حمى يوم تولد كند علاج اينست كه ميلها كنند تا در خواب رود و اگر خواب نمىآيد نطول سازند از بابونه بنفشه نيلوفر كشك جو نيمكوفته پوست خشخاش نيمگرم بر سر ريزند و اندر طاشى كند روغن بنفشه و روغن مغز كدو شيرين بر وى همى چكانند و سر بر سر بخار آيد از به دو دستارى بر سر او كشند تا بخار پراگنده نشود بدين علاجها و حيلها بايد خوابانيد و چون تپ در انحطاط شود بگرمابه روند و آب نيمگرم خوش آينده بر سر بسيار ريزند و اگر در آبزن نشيند اولى تر و ليكن زود بيرون آيد تا هيچ عرق نكند و چون از گرمابه بيرون آيد غذاى لطيف بايد داد از عناب و بنفشه و كشك جو نيمكوفته و اگر اندر رودها باد قراقر باشد حقنه بايد كرد كه اندر وى تخم كرفس و باديان و زيره و بوره باشد و هر طعامى كه خورد و خوردن عادت نداشته باشد يا طعامى غليظتر و بيشتر خورد و بدان سبب تپ عارض شود انتظار گساريدن تپ نبايد كشيد به تدبير گواريدن طعام و دفع آن مشغول بايد شد از بهر آنكه اين تپ همچو مطبقه است و چند روز باشد بايد ديد اگر طعام گرم كيفيت بود و مزاج هم گرم است طبع را بماء الفواكه نرم بايد كرد و بماء الرمين يا شيرخشت و اگر طبع طعام سرد است و مزاج مريض هم سرد طبع را بكمونى نرم بايد كرد و روغن افسنتين در نيباب به كار آيد بستانند روغن زيت و افسنتين رومى و در قدحى كنند و قدحى را اندر پاتيله پرآب نهند و بجوشانند تا روغن قوت افسنتين را گيرد روغن ناردين و روغن مصطگى در معالجات معده گفته خواهد شد -