مزاج سرد و خشك تپ كمتر تولد كند خاصه حمى يوم - باب اندر حمى پوم گويد هرگاهى كه حرارت اندر روح و بخارها آويزد و در خلطها برسد اندامهاى از ان گرم شود و تپ يكروزه از ان تولد كند همچنانكه اندر بيشتر وقتها بست و چهار ساعت بود و ممكن بود كه چندين عرصه ندارد و زودتر گذرد و باشد كه ازين درازتر گذرد و هفتاد و دو ساعت كه سه شبانه‌روز باشد بماند جالينوس مىگويد ممكن است كه پنج شبانه‌روز ماند يا شش شبانه‌روز و اين تپ خونى باشد كه از گرم شدن خون حادث شود يا عفن باشد كه بسبب بسته شدن مسام يا دهن رگها و گذرهاء شريانها باشد و اغلب آنست كه هرگاهى كه تپ پديد آيد يك روزه و در سه شبانه‌روز نگذرد از يك روزه بگرديده باشد و جنسى ديگر شده بگرديدن اين تپ چنان باشد كه حرارت از روح باخلاط تن يا اندامهاى اصلى اندر آويزد و تپ يكروزه را شناختن دشوار است و علاج آسان و ابتداء دق همچنين است - اندر اسباب حمى يوم و علامات حمى يوم يكى آنست كه اسباب او واصله است نه سابقه دوم آنكه اندر بيشتر تپها نافض نباشد يعنى لرزه و اطراف سرد شود و ممكن است كه اندر بعض اندك مايه فراشاء كند از بهر آنكه بخارى بد و گرم حاصل شود كه پوست را بگزد تا فراشاء پديد آيد و نافض با وى باشد بسبب كثرت بخار سوم آنكه اندر مقدمه كسلى و تكسرى و غنودگى كمتر بود چهارم آنكه حرارت او سوزان و تيز نباشد ليكن حرارت مردم شراب‌خوار و حرارت رياضت معتدله بود پنجم آنكه روز نخست اندر بول اثر نضج بود كه عبارت از قوام معتدل است و رنگ هم خوب باشد و نبض نيز برجاى بود هرگاهى كه طبيب روز نخست اين هر دو نشان يافت حكم كند كه تپ يكروزه است يا آنكه مرد نيكو نباشد حكم نشايد كرد كه تپ يكروزه نيست از بهر آنكه ممكن گردد كه تپ يكروزه بود بسبب تغير بول و نبض حالى ديگر شود پيش از تپ