طبيعت آن : در سردى معتدل و مايل به خشكى و با قوّت قابضه . افعال و خواص آن : محلل و رادع . * اعضاء الصدر و الغذاء * آشاميدن مطبوخ آن با روغن غير قابض و موافق سينه و جهت سرفه نافع و مطبوخ آن بدون روغن حابس بطن . * الاورام * ضماد آن جهت ردع و تحليل اورام حاره در ابتدا نافع . المضار : ثقيل بطى الهضم و محدث رياح مصلح آن سركه و زيره كرمانى و روغن بسيار و مكيدن ليمو و سفرجل و اگر در فم معده مانده باشد خوردن حلويات باعث نزول آنست . هرنوه به فتح ها و سكون را و ضم نون و واو و ها و آن را قرنوه نيز نامند . ماهيت آن : گفته‌اند ثمر درخت عود است كوچكتر از فلفل و با اندك زردى و طعم آن تند و بوى آن خوش شبيه به بوى عود و از حوالى سنجر و عمان آورند . طبيعت آن : مركب القوى در دويّم گرم و در خشكى معتدل . افعال و خواص آن : مفرح و محلل . * اعضاء الرأس و الصدر و الغذاء و النفض * بخور آن مانع زكام و نزله و آشاميدن آن جهت اوجاع حلق و تفريح قلب و تقويت و تليين آن و اعانت بر هضم و تسخين گرده و مثانه و آشاميدن طبيخ آن مدر بول و بهترين استعمال آن خاييدن آنست و گذاشتن ميان متاع و جامه مانع كرم زدن آن و بيخ آن را چون چهل روز ميان شراب و يا سركه نارس بگذارند بسيار سياه مىگردد به حدى كه از عود هندى تفرقه نتوان نمود . مقدار شربت آن : تا دو درهم . بدل آن : قاقله است . هرفرورى به فتح ها و سكون را و فتح فا و كسر راى مهمله و سكون واو و كسر راى مهمله و يا لغت هندى است . ماهيت آن : ثمر درخت هندى است بزرگ و شاخ آن انبوه و برگ آن طولانى اندك عريض املس غير مشرف و سبز شكفته در شاخ‌هاى باريك و در دو صف مقابل به هم و گل آن بسيار ريزه صندلى رنگ و ثمر آن مدور شش پهلو و ترش و در خامى سبز و بعد از رسيدن زرد رنگ مىگردد و آن را مىخورند خام و پخته و مخلل آن را نيز ترتيب مىدهند . طبيعت آن : سرد و تر در سيّم . افعال و خواص آن : قامع صفرا و مسكن غليان خون و حرارت و مولد بلغم است . هريسه به فتح ها و كسر را و سكون ياى مثناة تحتانيه و فتح سين مهمله و ها . ماهيت آن : از اغذيه مشهوره است مصنوع از لحوم و حبوب درهم پخته و بهترين آن مصنوع از گندم سفيد جيّد و گوشت مرغ جوان فربه و يا گوشت گوسفند جوان فربه از استخوان جدا كرده است بدين قسم : گندم مقشر را پاك شسته با آب طبخ نمايند و گوشت را نيز طبخ نمايند علىحده و بعد از طبخ استخوان آنها را از آن جدا نمايند و با اندك روغن بريان كرده در آن داخل كنند و با هم طبخ دهند و با كفچه بر هم مىزده تا يكسان گردند و دارچينى و هيل ناكوبيده درست در آن اندازند و بايد كه وزن گوشت مضاعف گندم باشد و زياده بر آن لذيذتر مىگردد و اگر خواهند كه با قند و دارچينى تناول نمايند نمك در هريسه كمتر داخل نمايند و طريق تناول آن بدين قسم است كه بعد از طبخ تام در ظروف برآورده روغن جيد تازه خوشبو را داغ نموده بر آن ريخته قند و دارچينى نرم كوبيده بر آن پاشيده با نان و يا بىنان تناول مىنمايند و اگر خواهند كه با قورمه كه در آن نخود طبخ يافته باشد تناول نمايند نمك را به قدر لايق داخل نمايند و از عدس با پوست و با گوشت نيز بدين قسم ترتيب مىدهند و آن را با روغن داغ كرده با آب ليمو و يا سركه و يا آب نارنج و صعتر كوبيده تناول مىنمايند . طبيعت آن : گرم و تر . افعال و خواص آن : كثير الغذا و مسمن بدن و گرده و مقوى عصب و باه و زياده كننده منى و موافق امراض سينه و خشونت آن و سرفه يابس المزاج . المضار : دير هضم و مسدد ، مصلح آن در محرورين و در مبرودين انگور و بالخاصيت انداختن قدرى انگور در ديگ هريسه مرقق قوام آنست و خوردن انار بالاى هريسه مضر . فصل الهاء مع اللام هلام به ضم ها و فتح لام و الف و ميم . ماهيت آن : نوع غذايى است كه از گوشت گاو و گوساله و امثال آن بعد از پختن در آب نمك در جايى مىگذارند تا آب آن چكيده گردد و به حسب احتياج بقول حاره و يا بارده را با سركه پخته گوشت مذكور را در آن مىاندازند و بقول را بعد از اندك زمانى از آتش برمىدارند و اگر بقول را بجوشانند قسمى از قريص خواهد بود . مزاج و افعال و خواص آن : تابع بقول و لحومى است كه از آن