قرابادين كبير ذكر يافت و عرق پوست درخت بسيار كهنه آن كه نيم كوفته هر مقدار كه خواهند و با ربع وزن آن شكر سرخ كه به هندى گر نامند امّا صاف خالص باشد و ده وزن آن آب بخيسانند و روزها به آفتاب و شبها در سايه گذارند تا بيست و يك روز پس عرق كشند به دستور مقرر و روزى دو توله تا چهار توله آن را بياشامند و از عقب آن به فاصله يك دو ساعت نان با روغن گاو تازه بخورند تا بيست و يك روز يا زياده به حسب حاجت و مرض و از نمك و ترشى و ماهى و بادى پرهيز نمايند جهت اكثر امراض مانند لقوه و فالج و استرخا و اوجاع مفاصل و غيرها و استسقا و نزول آب در هر عضوى كه باشد و قروح مجارى بول و جذام و قروح خبيثه و ساعيه و جرب متقرح و قوبا و امثال اينها نافع و به دستور آشاميدن نقوع مذكور جهت امراض مزبوره روزى دو توله به دستور و مراعات پرهيز . نيلوفر به كسر نون و سكون ياى مثناة تحتانيه و ضم لام و سكون واو و فتح فا و راى مهمله از نيلوپهل هندى است زيرا كه نيل به زبان هندى به معنى آب و پهل به معنى ثمر است و به يونانى نيمقا و به عربى كرنب الماء و حب آن را حب العروس و به زبان بنگاله سپلاوكويين نامند و برى آن را به مصر عرايس النيل گويند . ماهيت آن : گل نباتى است كه در غديرها و آبهاى ايستاده كه به هندى جهيل و تالاب نامند در ايام گرما كه موسم بارش آن ديار است به هم مىرسد ساق آن نرم و مجوف طولانى به قدر عمق آنها تا به دو قامت و برگ آن عريض و بر سطح آب مفروش و گل آن بيرون از آب و الوان مىباشد سفيد و نيلى و سرخ ارغوانى و بنفش زرد رنگ نيز و ليكن زرد رنگ آن كمياب و سفيد آن كثير الوجود و بعد از آن نيلى و بعد از آن ارغوانى و بهترين همه سفيد و نيلى است و برگهاى گل آن طولانى با قمعى سخت و در ميان آن زيرها و بعد از ريختن گل آن ثمرى به قدر سيبى مدور و در جوف آن تخمهاى كوچك سياه كه با لزوجت مىباشد به هم مىرسد و هندى آن مايل به سرخى و بيخ آن بعضى شبيه به زردك طولانى سياه و بعضى مدور و تلخ طعم خشبى و اين را به هندى سلكى نامند و بعضى مردم پخته مىخورند و بعضى گفته‌اند نيلوفر برى نيز مىباشد . طبيعت جميع اجزاى آن : در دويّم سرد و تر و گل آن از همه الطف و از بنفشه در سردى و ترى زياده و بيخ آن گرم و خشك و تخم آن سرد و خشك و مراد از مطلق آن گل آن است و اكثر مستعمل و قوّت آن تا به يك سال باقى مىماند . افعال و خواص آن : مقوى دل و دماغ و مسكن حرارت آنها و تشنگى . * اعضاء الرأس و الصدر * بوييدن گل آن مقوى دل و دماغ حار و منوم و مسكن صداع حار و خشكى دماغ و آشاميدن آن جهت امور مذكوره و سد نزله و خشونت سينه و سرفه حار و قروح ظاهرى و باطنى حادث از ادويه حاده است و چون تعديل آن با زعفران و دارچينى كرده باشند جهت تقويت دل و خفقان مؤثر و نگاه داشتن قدرى از بيخ آن در دهان محلل اورام حلق و رافع خناق مجرب و نطول گل آن بر سر مسكن حرارت آن . * اعضاء النفض و الحميات * آشاميدن گل آن و به دستور بيخ آن حابس اسهال مزمن و قرحه امعا و سيلان منى و منجمد كننده آن و مسكن شهوت باه و مانع احتلام خصوص با شربت خشخاش و يا جوارش عود شيرين و آشاميدن گل آن به تنهايى و يا با مطبوخات مناسبه و يا عرق آن جهت جدرى و حصبه و بعد از بروز نه قبل از آن جهت آنكه مانع بروز آنست و نيز مسكن حرارت قلب و كبد و حميات حاره حاده است . مضر مثانه ، مصلح آن نبات و عسل و مضر باه و مصلح آن لبوبات و عسل . مقدار شربت : از جرم آن تا سه درم و در مطبوخات تا هفت مثقال . بدل آن : بنفشه و يا خلاف و يا خطمى سفيد و بيخ آن جهت اسهال مزمن و تحليل طحال و قروح امعا و سيلان منى و ضماد آن جهت درد معده و مقعده و مثانه و ورم طحال و مقعده . * الزينه * ضماد بيخ آن با آب جهت بهق و برص خصوص بيخ سياه آن و با زفت و يا عسل جهت داء الثعلب و نطول آن با سركه جهت اورام حاره . مقدار شربت آن : از يك درم تا سه درم و اكثار آن مضعف باه و تخم آن مضعف باه و منجمد كننده منى و آشاميدن آن جهت رفع سيلان رطوبات جارى از رحم و ضماد آن جهت نزف الدم و درد مثانه و درور حيض نافع . مقدار شربت آن : تا سه درم است . شراب نيلوفر ملين طبع و جهت صداع حار و تبهاى حار و تبهاى صفراوى و سرفه و ذات الجنب و ذات الريه و خشونت سينه نافع . صنعت آن : بگيرند نيلوفر تازه يك رطل و در چهار رطل آب بخيسانند و بجوشانند و ماليده صاف نموده با يك من قند سفيد به قوام آورند و اگر نيلوفر تازه نباشد ربع و يا نصف وزن آن از نيلوفر خشك مرتب نمايند . عرق نيلوفر صداع حار و تبهاى صفراوى و حميات دقيه و جدرى و حصبه و سرفه حار و ذات الجنب و ذات الريه و خفقان حار را نافع . صنعت آن : بگيرند گل نيلوفر تازه و با چهار وزن آن آب خالص شيرين در قرع و انبيق مقطر نمايند و بعد از سرد شدن در شيشه و يا صراحى جست روى توتيا نگاه دارند و عند الحاجت به قدر مطلوب بياشامند و اگر تازه آن نباشد از خشك آن ربع و يا نصف آن اخذ نمايند .