عسل و به هندى شهد كامكهى نامند . ماهيت آن : معروف و در شمع شمه‌اى ذكر يافت . طبيعت آن : در سيّم گرم و خشك . افعال و خواص آن : چون بچه پر برنياورده آن را در سايه خشك نمايند و يك درهم آن را با پالوده آرد گندم كه آرد ده مثقال و شكر پنج مثقال باشد بنوشند در اندك زمانى بدن را فربه مىگرداند و مجرب گفته‌اند و طلاى رطوبت آن رافع درد گزيدن زنبور و محلل اورام آن است . فصل النون مع الخاء المعجمه نخاع به ضم نون و فتح خا و الف و عين مهمله لغت عربى است به فارسى مغز حرام و حرام مغز نامند . ماهيت آن : مغز سفيد چرب لزجى است كه در ميان استخوان فقرات گردن و پشت و غيرها مىباشد براى ترتيب اعضاى اعصاب و اعصاب اكثرى از آن روييده شده‌اند و نايب مناب و دنباله مخ دماغ است و نيز رساننده روح نفسانى مأخوذ دم به دم از دماغ به اعصاب است . طبيعت آن : گرم و تر . از دماغ ترى آن كمتر و گرمى آن زياده . افعال و خواص آن : طلاى آن ملين صلابات و ضماد آن اكال قروح و در چرك آوردن زخمها و رفع شقاق لب و ساير اعضا و خشكى اعضا حادث از سرما و گرما بيعديل و در ساير افعال قريب به دماغ است و غير لذيذ و بطى الانحدار و لهذا اكل آن غير مجوز ، مصلح آن نمك و بالاى آن حلاوى خوردن و بهترين همه انجير و در ماء العسل خيسانيدن است . نخاله به ضم نون و خاى معجمه مفتوحه و الف و لام مفتوح و ها لغت عربى است و سبوس نيز و به هندى بهوسى و چوكهر نامند . ماهيت آن : سبوس حبوب است و از مطلق آن مراد سبوس گندم است . طبيعت آن : گرمى آن كمتر از آرد گندم و خشك‌تر از آن و بالجمله گرم و خشك در اول . افعال و خواص آن : جالى و محلل و منقى . * اعضاء الرأس * بخور خيسانيده آن در سركه جهت زكام . * اعضاء الصدر و الغذاء و النفض * آشاميدن آب مطبوخ آن به طريق حسو با شكر و عسل و روغن بادام جهت تليين سينه و شكم و اعانت بر اخراج نفث الدم و رفع خشونت سينه و سرفه مزمن و ربو و رياح غليظه و تغذيه ناقهين بدان نافع و نان آن قابض و مجفف رطوبات معده و ضماد مطبوخ آن در شراب و امثال آن جهت تسكين درد پستان و تحليل ورم آن كه از انعقاد شير در آن به هم رسيده باشد . * السموم و الاورام و البثور * ضماد مطبوخ آن در آب برگ ترب جهت تسكين وجع گزيدن عقرب و ضماد مطبوخ آن با نمك و به دستور خشك كوبيده آن با نمك جهت لسع افعى و عقرب و تحليل رياح و اورام بارده و مطبوخ آن با سركه و عسل جهت نمله ساعيه و جرب متقرح و قوبا و اورام حاره و ضماد منقوع آن در سركه جهت جمره به جيم و تكميد آن جهت تحليل اورام ريحيه و اوجاع نافع خصوص كه با اندك نمك ممزوج نموده و در صره‌ها بسته بدان تكميد نمايند مكرر يك صره بعد از صره ديگر و نطول نخاله جو جهت حكه و شرى و بخور نخاله عدس جهت رفع بول در فراش و قمل و صيبان و بخور نخاله باقلى جهت منع ريختن شكوفه درختان . * آلات المفاصل * ضماد نخاله گندم با روغن زيتون و سركه جهت ضربان مفاصل مفيد است . فصل النون مع الدال المهمله ند به فتح نون و دال به فارسى كشته نامند . ماهيت آن : دوايى است مصنوع از قبيل بخور و مانند غاليه خوشبو و مخترع آن نجاشعه‌اند و براى خلفاى عباسى ترتيب داده‌اند . اجزاى آن عود هندى خام ، عنبر اشهب ، صندل سفيد ، حصى لبان ، پوست اترج يا برگ آن اجزاى متساوى كوفته بيخته با يك وزن تمام ادويه و بعضى دو دوزن آن نبات سفيد با گلاب و يا آب مرزنجوش سرشته اقراص و بعضى مانند شمع فتيله طولانى مىسازند و در مجالس براى خوشبويى مىسوزانند و نيز از عود غرقى خام با گلاب سوده چهل مثقال و عنبر اشهب چهار مثقال و مشك يك مثقال و نبات سفيد يك‌صد مثقال مىسازند بعضى مصطكى نيز داخل مىنمايند و با آب صمغ محلول سرشته اقراص و يا فتيله‌ها مانند شمع مىسازند . طبيعت آن : گرم و خشك . افعال و خواص آن : مقوى قلب و دماغ و حواس و منعش ارواح و محرك شهوت و مقوى معده و كبد و باه و دافع سميت هواى وبايى و طاعون و رافع زكام است شرباً و بخوراً . فصل النون مع الراء المهمله نرتيقس به فتح نون و سكون را و كسر تاى مثناة فوقانيه و سكون ياى مثناة تحتانيه و ضم قاف و سين مهمله .