پس حبوب بسته هر حبى به قدر نخود كوچكى و در سايه خشك نموده و عند الحاجت يك حب تا دو حب استعمال نمايند و تربد را خراشيده به روغن بادام چرب بايد كرد و جريش كوبيده با زنجبيل سوده به استعمال آورد و تشميزج را در لته بسته در سرگين الاغ با آب جوش بايد داد تا پوست آن نرم گردد پس مقشر نموده سوده به كار برند و ماذريون را دو شبانه روز در سركه بايد كه بخيسانند و در بين دو سه بار سركه را تبديل كنند پس شسته خشك كنند و نيم كوفته به روغن بادام چرب كرده و به هر نحو كه خواهند استعمال نمايند و تدبير هر يك به تفضيل و چند نوع ديگر در قرابادين ذكر يافت . * تدبير كمون * آنست كه بگيرند زيره كرمانى تازه كه كهنه و پوسيده نباشد و پاك و پاكيزه نموده در ظرف چينى يا سفالى لعاب‌دار كرده سركه انگورى كهنه بر بالاى آن ريزند آن مقدار كه چهار انگشت بالاى زيره آيد پس يك روز و يك شب بگذارند و در بين زير و بالا نمايند پس در سايه خشك نموده اندك بريان كنند و اگر زود خواهند كه خشك گردد بر پارچه كرباس پاكيزه پهن كنند و دايم بر هم زنند تا خشك گردد . * تدبير كبريت * آنست كه ظرفى را از شير گاو تا نيمه كنند بر سر آن پارچه كرباس ببندند و بالاى آن پارچه كبريت را ريزه ريزه كرده پهن كنند و طبقى از سفال بالاى گوگرد بگذارند به نحوى كه به گوگرد نچسبد و در ميان طبق سفالى سرگين گاو خشك كنند « 1 » يا آنكه پر از اخگر كنند و بدمند تا از گرمى آن گوگرد آب شود و از پارچه گذشته تمام در آن شير بچكد پس گوگرد را از روى شير بردارند و عند الحاجت به كار برند . * تدبير بيش و هر پى « 2 » * آنست كه شش ماشه بيش و يا هر پى هر كدام را كه خواهند بگيرند و ريزه ريزه نموده در كيسه كنند و در ديگى كه شير گاو تازه دوشيده مقدار ده دوازده آثار هندى باشد آن مقدار بجوشانند كه شير به نصفه رسد پس بيش را برآورده بشويند و در كيسه ديگر كنند و در همان مقدار شير باز بجوشانند تا سه مرتبه پس بيش را خشك نموده مقدار حبه جهت فالج و لقوه و استرخا و استسقا و جذام و امثال اينها به كار برند . * تدبير ذراريح * كه به تركى الاكلنگ نامند و قسمى از سين است به لغت اصفهانى ، آن است كه چند عدد آن را زنده در كوزه كرده و سر كوزه را به لته كتانى بسته معكوس بر بالاى بخار سركه كه به آتش بجوشد بدارند تا ذراريح كشته و پرورده گردد و آن گاه ساييده استعمال نمايند . * تدبير سلاحه * كه عبارت از بول بز كوهى است كه در مسكن او جمع مىشود آن است كه آن را در ظرف نويى كرده بر آن آب خارخسك و بول گاو آن مقدار بريزند كه آن را بپوشاند و در آفتاب و يا به آتش گرم به دست بمالند و صاف آن را در ظرف ديگر كنند و بيست و يك روز در آفتاب گذارند تا مانند عسل غليظ گردد . * تدبير توتيا به آب غوره * آنست كه بگيرند توتياى كرمانى را و نرم سوده در ظرف چينى يا شيشه كرده آب غوره را صاف كرده بر آن ريزند و بگذارند تا نه روز و هر روز آب غوره را تازه نمايند و پس از نه روز بر روى سنگ سماق با آب غوره كه صاف كرده و به برف و يا يخ سرد كرده باشند به آهستگى بسايند و چون خشك گردد باز آب غوره سرد بر آن ريزند و بسايند تا آنكه بغايت نرم سوده شود پس خشك نموده در شيشه نگاه دارند و عند الحاجت به كار برند . * تدبير خبث الحديد * آنست كه خبث الحديد را كوفته بيخته مدت چهارده روز در سركه خل خمر بخيسانند آن گاه خشك كرده در روغن بادام بريان كنند و خوب بسايند چنانچه بالاى آب بايستد و به زودى ته نشين نشود و در تراكيب استعمال نمايند . * نوع ديگر * آنست كه خبث الحديد را نرم كوفته و بيخته چهارده روز در سركه تند بخيسانند پس برآورده در آب گندنا هفت روز بخيسانند و هر روز آب گندنا را تازه كنند پس برآورده خشك نموده خوب بسايند و به روغن بادام بريان كنند و يا به روغن هسته زردآلو و يا شفتالو به كار برند و اين جهت امراض بواسير بهتر است . * تدبير براده آهن و تنقيه آن * آنست كه آهن را براده نموده در ميان سفال آب ناديده به آتش سرخ سازند و در روغن كنجد اندازند پس برآورده سرخ نمايند و در سركه انگورى اندازند پس بر آورده سرخ نموده در بول گاو اندازند پس در دوغ ماست گاو ترش پس برآورده شسته ساييده به كار برند . * تدبير پوست بيضه * آنست كه قشر بيضه مرغ يا شتر مرغ را گرفته در آب شيرين بخيسانند و بگذارند تا متعفن شود و قشر رقيق اندرون آن را جدا كنند و آن آب را تبديل نمايند و همچنين تا ديگر آب متعفن نشود پس برآورده خشك نموده سوده به كار برند . * نوع ديگر * آنست كه به آب و نمك و خاكستر به همان قسم بخيسانند و در آخر به آب شيرين پاك شسته خشك نموده سوده به كار برند و براى اين امر پوست بچه برآورده بهتر است .

--> ( 1 ) . خشك كنند و برافروزند : ب ( 2 ) . هربى