آن جالى آثار قبيحه و آشاميدن آن نيكو كننده رنگ رخسار خصوصاً با شكر و فربه كننده بدن خصوصاً شير برنج و فرنى آن به تخصيص در امزجه حاره يابسه و طلاى ماء الجبن جالى كلف و آثار جلد و آشاميدن آن نيز . * الاورام و البثور * آشاميدن ماء الجبن با هليله جهت جرب و حكه نافع و اطباى هند جميع شيرها را خام خوردن محدث امراض مختلفه مىدانند مگر شير زنان و الاغ و بعضى شير گاو تازه دوشيده كه هنوز گرمى پستان در آن باقى باشد بسيار نافع و از قبيل آب حيات دانسته‌اند و غير اين دو سه شير خصوص شير بز را جوشانيده بهتر مىدانند و طريق جوشانيدن آن آنست كه به قدر ربع آن آب شيرين خالص داخل كنند و با آتش ملايم بجوشانند تا آب برود و شير بماند پس بعد از سرد شدن بنوشند و نيز هر شير را بعد از آنكه از دوشيدن آن دو ساعت گذشته باشد و بعضى چهار ساعت گفته‌اند خوردن آن را بد مىدانند و همچنين شير حيوانى كه تازه بچه آن مرده و يا ساقط شده باشد و بسيار لاغر و يا مريض و يا حامله و يا تازه زاييده و يا قريب به انقطاع را نيز زبون و مولد امراض كثيره و در اوايل حميات نيز اما در اواخر نافع گفته‌اند و رافع قبض بطن و سوزش چشم و يبس دماغ و لاغرى و ضعف بدن و پيرى و آلات بول و اعضاى تناسل را مفيد و چون شير را با هم وزن آن و يا زياده آب بنوشند ادرار بسيار آورد و مجارى بول را صاف كند . لبن الاتان به فتح الف و تاى مثناة فوقانيه و الف و نون لغت عربى است و به فارسى شير الاغ و شير خر و به هندى كدهى كادودهه نامند . ماهيت آن : معلوم است و ماييت بر آن غالب و به غايت قليل الجبنيت و دهنيت . و لهذا طبيعت آن : ابرد و ارطب همه شيرها است تا دويّم سرد و در سيّم تر و بهترين آن شير الاغ جوان فربه صحيح المزاج تازه زاييده است و اگر بچه آن ماده باشد بهتر و بايد كه گرم گرم بنوشند كه سرد نگشته باشد . افعال و خواص آن : بسيار مبرد و مرطب و مفرح و جالى و مفتح و مقوى قلب حار و بطى الاستحاله به خلط غالب و موافق امزاجه حاره يابسه هرگاه معده ايشان خالى از صفرا باشد . * اعضاء الرأس * سعوط و قطور آن در بينى و گوش و يافوخ جهت ترطيب دماغ و جهت رفع يبس آن و بىخوابى و صداع حار يبسى و امراض حاره يابسه دماغيه و رعاف و درد گوش حار و رمد حار و سوزش چشم و دمعه و سلاق و طرفه و امثال اينها خصوصاً با سفيده بيضه مرغ و روغن گل جهت طرفه و ضماد آن نيز جهت امراض مذكوره كه پارچه كرباسى پاكيزه را بدان تر كرده بر پيش سر و گوش و چشم اندازند و چون گرم گردد و يا خشك شود تبديل نمايند و غرغره و مضمضه آن جهت خوانيق و ذبحه و اورام لثه و لهات و لوزتين و تقويت لثه و درد دندان به تنهايى و يا با مغز فلوس خيارشنبر و در اين حين تحليل آن اقوى و جهت امراض مذكوره انفع و سعوط آن با كهربا و يا سندروس نرم سوده حابس رعاف . * اعضاء الصدر و الحميات و الغذاء و النفض * آشاميدن آن موافق سينه و جهت سل و دق و قروح ريه و حميات حاره حاده و امراض حاره حاده و هزال حار يبسى و سرفه و عسر النفس و لهيب و نزلات حاده و جهت نفث الدم خصوصاً با كهربا و كثيرا و طين مختوم و پوست بيخ انجبار و صمغ عربى و امثال اينها و نزف الدم را نيز مفيد و ملين بطن و جهت استسقاى حار و صلابت طحال و التهاب دم و صفرا و حقنه آن جهت اسهال الدم كه ذوسنطاريا نامند و جراحات امعا و رحم خصوص با قوابض و قطور آن در احليل به تنهايى جهت حرقه البول و با دم‌الاخوين و گل ارمنى و روغن كدو و جهت قرحه مجارى آن و به دستور تزريق آن به تنهايى و يا با ادويه مناسبه مذكوره . * السموم * آشاميدن آن جهت رفع مضرت ادويه قتاله . * الاورام * ضماد آن جهت اورام حاره ظاهرى و باطنى خصوصاً با زعفران . مضر مبرودين و مرطوبين و درد سر بارد و دوار و طنين خصوصاً بر آن خوابيدن و مهيج فواق و جشاى دخانى ، مصلح آن گلنگبين . مقدار شربت آن : از دو اوقيه تا نيم رطل با شكر و كثيرا و روغن تخم كدو و رب السوس و امثال اينها و تعليف آن به اشياى مناسبه و لايقه هر علت شرط است مثلًا براى نفث الدم و سل و دق به گشنيز تر و تازه و برگ خار خرنوب و حماض و اطراف عوسج و برگ بارتنگ و كاهو و جو خيسانيده و امثال اينها و جهت جلا و تحليل و تفتيح سدد كرفس و رازيانج و شيح و قيصوم و جو خيسانيده و با تخم كرفس ممزوج كرده و امثال اينها . بدل آن : شير زنان و يا شير بز و دستور آشاميدن آن در قرابادين كبير به تفصيل و در مقدمه اين كتاب نيز مجملًا ذكر يافت . لبن الأسد به فتح الف و سين مهملتين شير شير است و به هندى باكه كادودهه نامند . طبيعت آن : در كمال گرمى و حدت . افعال و خواص آن : در غايت جلا و نفوذ و ادرار است . لبن البقر به فتح باى موحده و قاف و راى مهمله به فارسى شير گاو و به هندى كاى كادودهه نامند . ماهيت آن : معروف است و در اين اجزاى ثلثه از دهنيت و