محمد حسين بن محمد هادى عقيلى علوى شيرازى
660
مخزن الأدوية ( ط . ج )
كراث شامى قوىتر از آن است و آشاميدن طبيخ بيخ آن به طريق اسفيدباج با روغن قرطم و روغن بادام و يا كنجد جهت رفع قولنج نافع . كراث برّى شبيه به ثوم است و بسيار تند . طبيعت آن : در آخر سيّم گرم و در اول آن خشك . افعال و خواص آن : مفتح و مقطع و جالى . * اعضاء الغذاء و النفض * بغايت مدر بول و حيض و حمول آن جاذب جنين و عصاره آن مسهل سودا و مورث اسهال الدم و تخم آن را چون چند روز هر روز پنج قيراط با شكر بخورند رفع بواسير نمايد . * السموم * جهت گزيدن هوام قوى الاثر از ساير اقسام و از جمله اجزاى ترياق فاروق است . * الزينه * ضماد آن رافع برص و ثآليل و مقرح اعضا است و نوعى از برّى كه در جبال به هم مىرسد برگ آن بسيار باريك و با حدت مىباشد . افعال و خواص آن : بسيار ملطف جهت خوشبويى دهان و تسكين درد معده و امعا قوى الاثر است . كراث به فتح كاف و راى مهمله مخففه و الف و ثاى مثلثه لغت عربى است . ماهيت آن : درختى است كوهى برگ آن دراز و باريك و شاخهاى آن نرم و پر شير . منبت آن بلاد حجاز و آن را عشبه الصباغ نامند . افعال و خواص آن : شير آن را داخل اطعمه نمودن رافع جذام دانستهاند . كراع به ضم كاف و فتح را و الف و عين مهمله لغت عربى است جمع آن كوارع و به فارسى پاچه نامند بهترين آن پاچه بز و گوسفند جوان فربه است . طبيعت آن : گرم و تر . افعال و خواص آن : مولد كيموس لزج غير غليظ است و ليكن محمود قليل الفضول است . * اعضاء الصدر * جهت خشونت سينه و حلق و سرفه حار نافع خصوصاً با كشك الشعير جهت آنكه ملين سينه است . * اعضاء الغذاء و النفض * قليل الغذا سريع الهضم جيّد الكيموس لزج غير غليظ و ملين بطن است به سبب لزوجت و ازلاقى كه دارد و چون با سركه و انجدان استعمال نمايند لزوجت و برودت آن كمتر گردد و شقاق زبان و سحج امعا را كه از گرمى باشد نافع و صاحب اختيارات آن را رشيذ دانسته . كردناج به كسر كاف و سكون را و كسر دال مهملتين و فتح نون و الف و جيم معرب كردناگ فارسى است . ماهيت آن : نوع كبابى است كه بعد از نيم پخت كردن مرغ و امثال آن به سيخ كشيده با آتش بريان مىنمايند و بهترين آن مرغ جوان فربه است كه به روغن گاو تازه آن را مكرر تسقيه كرده باشند در هنگام بريان كردن كه تر و نرم گردد . طبيعت آن : گرم و خشك . افعال و خواص آن : جهت تقويت بدن مرتاضين و ابدان متخلخل و معده حار نافع و كثير الغذا . مضر معده ضعيف ، مصلح آن ميپختج و بعضى گفتهاند عبارت از مرغ بريان نموده بطور مسطور است كه در داخل آن ابازير كرده باشند . كرسنه به فتح كاف و را و سكون سين مهمله و فتح نون و ها معرب از كسنك فارسى است و به عربى حب البقر و به يونانى اوزونس و به سريانى كشنى و به رومى فاغيونس و به فرنگى برو و به فارسى كسنك و كشن و مشنگ گاوى و گاودانه و به هندى متر به فتح ميم و تاى چهار نقطه هندى و راى مهمله نامند . ماهيت آن : دانهايست مدور به قدر نخودى كوچك و تيره رنگ مايل به سرخى و زردى و طعم آن تلخ و با تندى و غير مأكول انسان به طريق غذا بلكه علف و غذاى گاو است و آن را فربه مىگرداند و به كبوتر و گوسفند و مرغ و بز و غيرها نيز مىخورانند و بهترين آن املس سنگين مايل به زردى و بعضى گفتهاند مايل به سفيدى آن است و نبات آن كوچك و شاخها و برگ آن باريك و تخم آن كه ثمر آنست در غلافى و اين در هند و بنگاله چند صنف مىباشد و هر يك به نامى مخصوص يكى را متر نامند چنانچه ذكر يافت و دويّم را بتلا به فتح باى موحده و سكون تاى مثناة فوقانيه هنديه و سيّم را ماكهه به فتح ميم و الف و فتح كاف و هاى هندى و اين را چون گاو بخورد سياه و فربه گردد . طبيعت آن : در اول تا دويّم گرم و در دويّم خشك . افعال و خواص آن : مفتح سدد و مقطع و جالى . * اعضاء الصدر * مسهل نفث غليظ و منقى سينه و شش و آشاميدن طبيخ آن با عسل جهت سرفه رطوبى و تنقيه ريه و عسر النفس و ضماد آن جهت تحليل صلابت پستان . * الفم * سنون آن با زراوند مدحرج جهت رويانيدن گوشت بن دندان . * اعضاء الغذاء و النفض * آشاميدن آرد مقشر خيسانيده آن مسهل و محرك باه مبرودين و با روغن كنجد مسكن مغص و زحير و با سركه رافع عسر البول و جرب گرده و تنقيه گرده و طبيخ آن با سركه جهت يرقان و سپرز نافع . * الاورام و البثور و القروح و الجروح * ضماد آن با عسل و با ادويه مناسبه و به تنهايى نيز جاذب خون به ظاهر جلد و جهت