طين الخراسانى به ضم خاى معجمه و فتح راى مهمله و الف و فتح سين و الف و كسر نون و ياى نسبت و آن را طين نيشابورى و طين‌الاكل و طين‌المأكول نيز نامند . ماهيت آن : گلى است بسيار سفيد خوشبو و خوش طعم با اندك شورى و ضرر خوردن آن كمتر از خاكهاى ديگر است و لهذا كسانى كه عادت به خوردن خاك دارند از آن مىخورند و بعضى بريان كرده بخور داده بعضى خام و بعد بريان كردن شورى آن اندك كم مىگردد و در بغداد اطفال با آن بر الواح مىنويسند و بعضى مردم آن را بريان نموده با گلاب شسته صاف و خالص آن را اقراص ساخته خشك نموده تناول مىنمايند و بعضى قدرى مشك و يا عنبر و يا كافور نيز اضافه مىكنند . طبيعت آن : سرد و خشك و بعضى به سبب ملوحت آن اندك گرم دانسته‌اند . افعال و خواص آن : تنقل خالص و با مصول مطيب آن به نحو مذكور جهت خوشبويى نكهت و تقويت معده و تسكين غثيان و قى و منع سيلان لعاب و آب از دهان وقت خواب و رفع جوع كلبى و هيضه مهلكه با قى و اسهال و منع نزلات مفيد خصوصاً كه تربيت و پرورش به اشنه و سعد و اذخر و قاقله و كبابه و امثال اينها به گلاب تر كرده باشند . مقدار شربت آن : از يك مثقال تا سه مثقال و در رفع هيضه دو اوقيه آن با آب سيب ميخوش و يا با رب آن و با آب طبيخ سعد و با آب سرد و اكثار آن مفسد مزاج و مولد سدد و حصات و مضر معتادين به سده كبد و ماساريقا و ضعف كبد و مسالك ضيقه و سنگ گرده و مثانه و ليكن به مضرات اطيان ديگر نيست ، مصلح آن انيسون و تخم كرفس است . طين داغستانى به فتح دال مهمله و الف و كسر غين و معجمه و سكون سين مهمله و فتح تاى مثناة فوقانيه و الف و كسر نون و ياى نسبت . ماهيت آن : خاكى است كه از داغستان و قريب به دربند بلده شيروان آذربايجان آوردند و الوان مىباشد . بهترين آن خاكى است كاهى رنگ خوشبو كه از داغستان قريب به نواح شيروان آورند و گاهى آن را مانند اطيان ديگر مىشويند اقراص مىسازند و اين هنگام سفيد رنگ املس نرم سبك خالص از رمل و سنگريزه چسبنده زود در آب گدازنده مىباشد و بعضى از آن كبود رنگ و اين در خوبى بعد از آنست . طبيعت آن : سرد و خشك . افعال و خواص آن : مفرح قوى و رافع خفقان و غشى و سميت اخلاط و تب وبايى حادث از اخلاط فاسده و در ساير افعال قوىتر و بهتر از طين مختوم و اكثر معتادين به گل به سبب كمى مضرت اين را مىخورند خصوصاً زنان عراق و عرب و ليكن مسدد و مفسد لون است ، مصلح آن شستن و مشوى نمودن آنست . طين الدقوقى به فتح دال مهمله و ضم قاف و سكون واو و كسر قاف و ياى نسبت . ماهيت آن : خاكى است كه از ناحيه دقوقى بلده حلب آورند كبود رنگ با يبوست قوى و بعضى از آن سفيد رنگ سبك املس خالص از رمل و سنگريزه و زود گدازد در آب و اين بهترين آنست . طبيعت آن : سرد و خشك و با قوّت قابضه و اندك حرارتى . افعال و خواص آن : مجفف و قابض و حابس اسهال و ناشف رطوبات معده و اورام مركبه و حاره و زايل كننده اوساخ بدن و موى شرباً و طلاءً و غسولًا و زنان معتاد به خوردن اطيان بيشتر اين را مىخورند به جاى طين خراسانى و ليكن مسدد و مفسد رنگ است و به سبب اندك حرارتى كه دارد خون را فاسد مىسازد ، مصلح آن شستن و بريان نمودن و خوردن انيسون است بالاى آن و خوردن شيرينى بالاى آن و با آن بسيار مضر . طين الرومى به ضم راى مهمله و سكون واو و كسر ميم و ياى نسبت . ماهيت آن : خاكى است سرخ نيم رنگ و بعضى سفيد مايل به كبودى و خوشبو و آن نوعى از طين قبرسى سفيد است . طبيعت آن : سرد و خشك . افعال و خواص آن : مجفف و قابض . طلاى آن با آب كاسنى محلل و مانع ورم اجفان و خون آمدن از چشم و در ساير افعال مانند گل ارمنى است . طين شاموس به فتح شين معجمه و الف و ضم ميم و سكون واو و سين مهمله و آن را طين شاميس و كوكب الارض و كوكب شاموس و به سريانى چشماشاموس و به رومى فلاغاسامس و به يونانى ابو بريطس و به فارسى گل سفيد نامند . ماهيت آن : چند صنف مىباشد صنفى سفيد صفايحى اندك براق ناصاف شبيه به حجر المس و صنفى رمادى رنگ صفايحى نرم زود شكن كه در آب زود گداخته گردد و اين را به يونانى اسطرا يعنى كوكب و به فارسى ابرك و به هندى كهرى متى نامند و صنفى بسيار سفيد نرم سبك كه چون بر زبان گذارند بچسبد و زود شكسته گردد و در آب زود گداخته شود و اين بهترين همه و به قول انطاكى صنف دويّم بهترين همه است و از قبرس و صقالبه