باب شانزدهم : در بيان ادويه‌اى كه حرف اول آنها طاى مهمله مشاله است فصل الطاء مع الالف طاليسفر به فتح طا و الف و كسر لام و سكون ياى مثناة تحتانيه و سين مهمله و فتح فا و راى مهمله . در ماهيت آن اختلاف بسيار است بعضى گويند آن پوست درختى است كه از بلاد هند آورند اندك از دارچينى ضخيم‌تر و صلب‌تر با اندك حدت و خوشبويى كمى و اشقر و چون كهنه گردد مايل به سياهى شود و گفته‌اند عروقى است باريك بيرون آن اغبر و اندرون آن زرد و بوى آن شبيه به بوى زعفران و با عفوصت و تيزى و شايد زرنب باشد كه به هندى طاليس نيز نامند و آن برگ درختى است باريك بيرون آن اغبر و اندرون آن زرد رنگ . طبيعت آن : مختلف القوى با جوهر ارضى غالب معتدل در گرمى و سردى و مايل به حرارت و خشك در سيّم و بعضى گرم و خشك در دويّم دانسته‌اند . افعال و خواص آن : جهت لقوه و فالج و نفث الدم و نزف الدم و حبس سيلانات و اسهالات بواسير و قروح امعا و مضمضه به طبيخ آن با سركه جهت درد دندان و نگاه داشتن آن در دهان جهت قلاع سفيد آن و ضماد آن خشك كننده دانه بواسير مقدار شربت آن : تا يك مثقال . بدل آن چهار دانگ وزن آن كمون و نيم وزن آن ابهل و گويند بدل آن به وزن آن سنبل و نيم وزن ساذج و گويند ابهل و مقل مساوى آن . مضر ريه ، مصلح آن عسل است . طاليقون به فتح طا و الف و كسر لام و سكون ياى مثناة تحتانيه و ضم قاف و سكون واو و نون لغت يونانى است و به عربى صفر و به فارسى مس است و روى عبارت از آن است جهت آنكه در معدن مس به هم مىرسد بدون صناعت بشرى . ماهيت آن : مصنوع و غير مصنوع مىباشد غير مصنوع آن مسى است زرد رنگ شبيه به برنج مصنوع مركب از مس و روح توتيا و از تافتن به آتش و كوفتن به مطرقه سياه نمىشود و به خلاف ساير اقسام مس و مصنوع آن مسى است كه مكرر گداخته در بول گاو كه در آن اشنان سبز جوشانيده باشند ريزند و چون قدرى رصاص اضافه آن كنند آن را نحاس صينى نامند و گويند جسدى است مصنوع از اجساد سبعه كه طلا و نقره و مس و آهن و سرب و قلعى و روح توتيا كه به فارسى هفت جوش و به هندى كانسه نامند . طبيعت آن : در آخر سيّم گرم و خشك . افعال و خواص آن : با قوّت سميت و چون منقاشى از آن سازند و موى را از آن بكشند ديگر برنيايد و چون قلابه از آن سازند هيچ ماهى از آن خلاص نشود و چون گرم كرده در آب اندازند هيچ حيوانى از آن آب نخورد و چون از آن آيينه سازند و در خانه تاريك صاحب لقوه دايم در آن نظر كند رفع علت آن شود . طاووس به فتح طا و الف و دو واو اول مضموم دوم ساكن و سين مهمله به هندى مور نامند . ماهيت آن : طايريست معروف خوش رنگ به الوان مختلفه و براق و دم آن بسيار بلند و چترى چون بر دارد بلند كند و آواز آن شبيه به آواز گربه و ماده آن بزرگتر از نر آن و خوش رنگ و خوش منظرتر از نر آن و دم نر آن كوچك‌تر و ماده آن در سالى يك بار تخم گذارد .