صواب و انول هندى مشابه اين است . طبيعت آن : مايل به گرمى و در دويّم خشك و در دويّم گرم و تر نيز گفته‌اند . افعال و خواص آن : مقوى و مدبغ معده و حابس اسهال مزمن و نفث الدم و دافع سپرز و با شير ترياق سموم و ضماد آن محلل طحال و پاشيدن آن مانع توليد كيك و گويند پوشيدن انگشترى آن روز چهارشنبه قبل از طلوع آفتاب در انگشت خنصر بالخاصيت مورث جاه و قبول در نظرها . مصدع محرور المزاج ، مصلح آن گشنيز . مقدار شربت آن : تا دو درم . بدل آن : بادآورد است و اهل هند ضماد برگ برّى آن را جهت سرطان مجرب گفته‌اند . سيسبا به كسر سين و سكون يا و فتح سين مهمله و باى موحده و الف و سيبيا به كسر سين و سكون يا و كسر باى موحده و فتح ياى مثناة تحتانيه و الف نيز آمده به عربى لسان البحر و به فرنگى شپيه و اهل سواحل مغرب قناطه و بعضى دميا نامند به اسم هر ماهى صدفى . ماهيت آن : نوعى ماهى است كه در بحر قلزم و بحيره طبرّيه بسيار به هم مىرسد شبيه به سرطان ظاهر آن صدفى و باطن آن حجرى و در جوف آن رطوبتى سياه مانند مداد كه از آن كتابت توان نمود و اطفال عرب به آن كتابت و مشق مىنمايند و از اين جهت آن را به فارسى ماهى مركب نامند . طبيعت آن : در آخر دويّم گرم و خشك . افعال و خواص آن : بطى الهضم و ملين بطن خصوص حوصله آن و رطوبت آن بسيار گرم و طلاى آن جهت داء الثعلب و بهق و نمش و جرب و خاكستر استخوان محرق آن جالى آثار و جهت امراض پلك چشم و با نمك مكلس جهت بياض چشم حيوانات و سنون آن جهت جلاى دندان و ذرور آن جهت تجفيف زخمها نافع و چون از استخوان آن ميلى سازند و جفنى را كه خشونت داشته باشد بدان حك نمايند زايل سازد و حكيم عبد الحميد در حاشيه تحفه نوشته كه آن ماهى در هر ماهى يك مرتبه تخم مىدهد و بچه برمىآورد و زياده از دو سال عمر آن نمىباشد . آشاميدن بيضه آن به جهت اخراج سنگ گرده و مثانه بسيار نافع و اگر در چراغى از سياهى آن برافروزند در خانه ديگر كه در آن چراغ نباشد هر كس كه نشسته باشد در اطراف آن خانه گردى مشاهده مىنمايند و نوشته كه از كتاب مصور فرنگى نقل نموده شد . سيلان به فتح سين و يا و لام و الف و نون . ماهيت آن : اسم عربى عصاره خرما است كه بدون طبخ در آفتاب غليظ گردانند و دبس اعم از آنست و در دبس نيز مذكور شد . طبيعت آن : در دويّم گرم و خشك و الطف از دبس مطبوخ و غلظت اين از آن كمتر است . افعال و خواص آن : قريب به تمر است منضج و محلل و مرقق طبيعت و جالى ما فى المعده و امعا از بلاغم و مقوى كبد بارد و باه و منعظ و زياده كننده روح كبدى و صالح الغذا و سريع الاستحاله به صفرا و محرق خون و مفسد لون ، اكثار خوردن آن مضر محرورين و مسدد به خلاف رطب كه مسدد نيست ، مصلح آن ميوهاى ترش و چاشنىدار و بر بالاى آن چيزهاى چرب خوردن و آنچه بر آتش به عمل آورده باشند بطى الهضم و قليل التسديد است . سيساليوس به كسر سين و سكون يا و فتح سين مهمله ثانيه و الف و كسر لام و فتح ياى مثناة تحتانيه و سكون واو و سين مهمله در آخر لغت يونانى است به فارسى كاشم رومى نامند و بغدادى گفته كه غير كاشم است و غلط كرده كسى كه كاشم دانسته و شيخ الرييس در مبحث استسقا گفته كه انجدان رومى است و آن را سلساليوس و سيسالى نيز نامند بالجمله از ادويه‌ايست كه در ماهيت آن اختلاف است اصح اقوال آنست كه نباتى است و چهارم قسم مىباشد يكى شبيه به رازيانه و از آن قوىتر و قبه آن شبيه به قبه شبت و ثمر آن از انجدان كه كوله پر نامند درازتر و تند طعم و بيخ آن زياده بر شبرى و با عطريت و در افعال از ساير اجزاى آن قوىتر و دويّم برگ آن شبيه به لبلاب كبير و از آن درازتر و قبه آن مثل قبه شبت و تخم آن سياه شبيه به گندم و بزرگتر از آن و تندتر و خوشبوتر از قسم اول و در افعال تخم آن قوىتر از ساير اجزا و سيّم برگ آن شبيه به برگ زيتون و درشت‌تر و ساق آن درازتر از قسم اول و قبه اين بزرگ‌تر و ثمر آن عريض‌تر و بزرگتر و فربه و خوشبو و قوّت اين از قسم اول قوىتر و از دويّم ضعيف‌تر و چهارم نبات آن شبيه به انجدان و ثمر آن سفيدتر از آن و مستدير و درازتر و قريب به آنكه دو طبقه باشد و با عطريت و تندى و چون مقشر كنند از آن تخمى درازتر از رازيانه و مايل به سبزى و در طعم شبيه به ترنج ظاهر گردد و مستعمل بيشتر اين قسم است و مقشر آن . طبيعت همه اقسام آن : گرم و خشك در دويّم . افعال و خواص آن : محلل و ملطف و مسكن دردهاى باطنى و مفتح سدد و مقوى معده و مدر بول و حيض و جهت صرع و عسر