باب دوازدهم : در بيان ادويه‌اى كه حرف اول آنها سين مهمله است فصل السين مع الالف ساج به فتح سين و الف و جيم به هندى سال و ساكون نيز نامند . ماهيت آن : درختيست هندى به قدر درخت چنار و سرخ رنگ و صلب مايل به سياهى و كثير الورق و خوشبو و برگ آن بزرگ و عريض و اندك طولانى و ثمر آن به قدر فوفلى و پسته و اندك طولانى و در كوهستان مىشود و ثمر آن را جوش داده مىخورند . طبيعت چوب آن : در دويّم سرد و خشك و با اندك حرارت . افعال و خواص آن : ضماد ساييده آن با آب سرد جهت درد سر حار و تحليل اورام حاره و دمويه و صفراويه خصوصاً با آب اشياى بارده و خوردن نشاره آن جهت تسكين تشنگى و التهاب معده و با ماء العسل جهت اخراج صفرا و بلغم و كرم معده قوى الاثر و طلاى محرق آن كه بعد از احراق در آب ماميثا و امثال آن اندازند پس ساييده طلا نمايند جهت ورم اجفان و تقويت باصره و حدقه نافع . مقدار شربت آن : از يك مثقال تا سه مثقال . مضر جگر ، مصلح آن عناب است و پوست آن قابض و زمخت . ضماد آن باعث خشونت جلد بدن و روغن ثمر آن غليظ و خوشبو جهت دراز كردن موى و رفع خارش بدن مفيد و گويند چون نافه مشك را در آن گذارند حافظ بوى آنست و وزن آن را زياده مىسازد . ساداوران به فتح سين و الف و فتح دال و الف و واو و راى مهمله و الف و نون معرب از سياه داران است يعنى سياهى درختان چه دار به لغت فارسى درخت است و الف و نون و براى جمع است و به عربى سواد الحكام نامند به جهت آنكه قسمى مداد از آن ترتيب مىدهند و آن را سواد القضات نيز گويند . ماهيت آن : چيزى سياه مايل به سرخى و براق شبيه به شيح و با اندك تلخى و در جوف درختان هند و بلاد حوالى آن به هم مىرسد و گويند آنچه از درخت نارجيل به هم مىرسد بهتر است و آنچه تحقيق شده از سمت خطا مىآورند و به هندى كوى خطايى نامند و صاحب منهاج گويد صمغى است و صاحب جامع گويد چيزى است مانند صمغ كه در اندرون بيخ درخت گردكان كه مجوف شده باشد يابند و صاحب اختيارات بديعى گفته چيزيست كه در ميان درخت بطم كهنه يافت مىشود و آن را آب بن نامند و گفته كه صاحب جامع از درخت جوز يعنى گردكان تا درخت بطم سهو كرده و بالجمله از ادويه مجهولة الماهيت است و بهترين آن آنست كه چون آن را بشكنند اندرون آن براق و چون در آب گرم زمانى بخيسانند محلول آن به رنگ اشقر باشد و طعم آن با اندك تلخى بود . طبيعت آن : در دويّم سرد و خشك و با اندك حرارت محلله . افعال و خواص آن : رادع اورام حاره و با آب بارتنگ قاطع نزف الدم همه اعضا است شرباً و ضماداً حابس اسهال دموى و التيام دهنده زخمها و با سركه شراب جهت ورم قضيب و انثيان و با شراب جهت تحليل اورام بارده و محلل دو مثقال آن در آب برگ مورد تازه كه روغن مورد دو سه مثقال داخل كرده بر مو بمالند جهت تقويت بيخ و منع اسقاط آن و با روغن مورد جهت منع ريختن موى مؤثر و بغايت مسود آنست و فرزجه آن با سركه و حقنه آن بىسركه جهت قطع خون حيض و تقويت رحم و رفع اسهال نافع و مداومت خوردن آن مولد سودا ، مصلح آن شكر . مقدار شربت آن : يك مثقال . بدل آن : دو وزن آن مورد است .