فصل الراء مع السين المهمله رساطون شرابى است كه از خمر و عسل و ادويه حاره ترتيب دهند و قوىتر از شراب ارسطو است و در امزجه بارده نافع و در قرابادين مذكور شد . رساع سنگى است شبيه به خرچنگ در دويّم سرد و قريب القوه به سرطان جهت جلاى باصره و دمعه نافع است . رسميليموس به يونانى اسم شند است كه آن را دخان الضرو نامند و به هندى ست لوبان گويند . رسكپور به فتح را و سكون سين و فتح كاف و ضم باى عجمى و سكون واو و راى مهمله لغت هندى است . ماهيت آن : شنجرف مفيد و از رساين اطباى هند است و از مجربات ايشان . طبيعت آن : بسيار گرم و خشك . افعال و خواص آن : از براى جدرى افرنجيه و جرب خبيث كه آن را آتشك گويند و جوشش سركه آن را نار فارسيه نامند و از براى سعفه خبيثه كه آن را كچلى گويند و از براى اقسام قروح كليه و مثانه و مجارى بول كه مزمن گرديده باشد و از براى ريشهاى كهنه و ناصور انف و از براى خنازير و سنگ گرده و مثانه و از براى سرعت انزال و ضعف باه با عسل تناول نمايند مقدار شربتى از يك سرخ تا دو سرخ . صنعت آن : سيماب گل ارمنى ، زاج سفيد و در نسخه ديگر به جاى زاج سفيد زاج اخضر هندى كه آن را به هندى نيله تهوتهه گويند داخل است و نسخه اول بهتر است و نمك از هر يك نه تانك مجموعه را با آب طلايه كرده اقراص سازند و بعد از خشك شدن در كاسه سفالين لعابدار كه در ته آن نمك كرده باشند بگذارند و كاسه ديگر مثل آن كه به خاكستر و شيره جوز ماثل كه آن را به هندى دهتوره گويند اندوده باشند بر بالاى آن گذارند هر دو را به طين حكمت مطين كنند و سه شبانروز بر بالا و اطراف آن پاچك دشتى يعنى سرگين گاو صحرايى چيده آتش دهند و بعد از آنكه سرد شود برآورده آنچه ته ظرف و اطراف آن چسبيده باشد برآورده كه رسكپور آنست و از براى قوّت باه نه شبانه روز آتش دهند و يك نسخه ديگر طريق صنعت آن و حب آن و دستور استعمال آن در قرابادين كبير ذكر يافت . فصل الراء مع الصاد المهمله رصاص به فتح را و صاد و الف و صاد مهمله شامل قلعى و اسرب است و از مطلق آن مراد رصاص ابيض است كه قلعى و به فارسى ارزيز و به هندى رانكا به خفاى نون و كاف عجمى و از مقيد به رصاص اسود اسرب كه به فارسى سرب و به هندى شيشه نامند مراد است و به عربى رصاص را صرفان نامند . ماهيت آن : معروف است و تكون آن از زيبق و كبريت و ردى الجوهر قليل و پست ترين همه فلزات است و قصيرالنضج‌تر . طبيعت آن : در سيّم سرد و مجفف با جوهر رطب جامد از برودت . افعال و خواص آن : آشاميدن آن كشنده و اكتحال آن جهت قطع حمرت چشم و سيلان و غلظت اجفان و طلاى ساييده آن با آب گشنيز تازه و آب برگ كاسنى تر و آب بارتنگ و آب غوره و حى العالم و عنب الثعلب و امثال اينها هر يك به تنهايى و يا جمع دو و يا سه و يا همه با روغن گل سرخ جهت حبس نزله و سرطان متقرح و ورم مقعده و جرب و بواسير و جراحت پستان و رحم و قضيب و باد سرخ و اورام حاره و منع ريختن مواد به اعضا و با شراب جهت درد عصب و اورام مركبه نافع و بستن صفحه آن بر خنازير و تعقد عصب و التواى آن و بر كمر جهت تسكين شهوت جماع و چون به روغن چرب كنند و بگذارند تا رنگ بردارد و آن روغن زنگ گرفته را بر هر آهنى كه بمالند هرگز زنگ نگيرد و پوشيدن انگشترى آن بالخاصيت موجب لاغرى بدن است و بر درخت ثمردار چون آن را طوق نمايند باعث حفظ ثمر آنست از ريختن و ميل آن را چون در گوش كسى كه در آن زيبق ريخته باشد كنند برآورد . رصاص الاسود به عربى آنك و به فارسى سرب و به هندى سيسه نامند . ماهيت آن : معروف و در فلزات تكون و قدر از رصاص ابيض زبون‌تر و از سوخته آن آبار و اسرنج حاصل مىگردد و چون در زمين نمناك دفن نمايند منتفخ و برآمده گردد . طبيعت آن : در دويّم سرد و تر . افعال و خواص آن : قابض و رادع و طلاى آن با روغن گل و عصارات مذكوره در رصاص ابيض در خواص مانند رصاص ابيض است و ضماد آن با روغن گل و آب بارتنگ و آب گشنيز جهت سرطان متقرح و تحليل اورام حاره و اوجاع مفاصل نافع و چون آن را بر كف دست بمالند كه سياهى آن بر كف دست بماند و آن