خشكى كمتر . افعال و خواص آن : قليل الغذاء و مجفف و حابس بطن از جاورس كمتر و مدر بول و بطى النزول از معده و استعمال مقشر و مطبوخ آن با شير تازه دوشيده و با روغن تازه صالح الغذا و جهت تليين صدر و توليد منى نافع و مولد سده و سنگ مثانه ، مصلح آن شكر و عسل . بدل آن : برنج است . فصل الدال مع الراء المهمله درّاج به ضم دال و فتح راى مشدده مهمله و الف و جيم به هندى تيتر نامند . ماهيت آن : مرغى است قريب به جثه كبك و خوش منظر و در هند چهار نوع مىباشد يكى بزرگ خاكسترى رنگ مايل به سياهى و منقش به سياهى و اين را به هندى كهير نامند به جهت مشابهت رنگ آن به رنگ كهير كه به هندى اسم كات است و دويّم از آن كوچك‌تر و سياه منقش به سفيدى و خاكسترى و اين را كالاتيتر يعنى تيتر سياه نامند نسبت به همه اين نوع خوش منظر مىشود سيّم از آن كوچكتر و سفيد مايل به خاكسترى و منقش و اين را كوريا به ضم كاف عجمى يعنى سفيد نامند و نوع چهارم از همه كوچك‌تر و خاكى رنگ و بالاى منقار آن خطوط سياه و سفيد و اين را به هندى بهت تيتر نامند جهت آنكه در زمين‌هاى كشت زار بهم مىرسد و بلند پرواز مىباشد و پاى آن سه انگشت دارد و گوشت آن بسيار ثقيل و ديرهضم و صلب به خلاف دو نوع اول كه جنگلىاند و پرواز بسيار نمىتوانند كرد پاى آنها چهار انگشت دارد شيخ داود انطاكى اشتباهاً آن را آسمانى نوشته . طبيعت آن : مايل به حرارت و در اول يابس و بعضى در دويّم گرم و خشك دانسته‌اند . افعال و خواص آن : گوشت آن لطيف‌تر از كبك و تذرو و بهتر از فاخته و زياده كننده جوهر دماغ و فهم و حفظ و ماده منى و مقوى معده مبرود المزاج و مرطوب . مضر محرور يابس المزاج ، مصلح آن ترشيها و زهره و خون و زبل آن جالى و رافع بياض عين و آثار جلد و به قول مهريارس پيه آن با روغن رازقى جهت درد گوش عجيب الاثر . درداب به فتح دال و سكون را و فتح دال مهملتين و الف و باى موحده به فارسى دستنبويه و به هندى كچرى به فتح كاف و سكون جيم فارسى و كسر راى مهمله و يا و در بنگاله كرمين و سيندنى نيز نامند . ماهيت آن : از جنس خربزه گرمك است كه مليون نامند و كوچك‌تر از آن و به الوان و اشكال مختلف مىباشد زرد مخطط به زردى و سبزى و زرد مايل به سفيدى يك رنگ و مدور و شلغمى و اندك طولانى و لحم آن كمتر از خربزه و مغز آن در خامى تلخ و بعد از رسيدن شيرين مىگردد با اندك تلخى و تخم آن ريزه و صاحب تحفه نوشته كه اكثرى آن را مليون دانسته‌اند و غلط است . افعال و خواص آن : بوييدن آن مقوى دماغ و مفتح سده آن و خوردن خام و پخته آن مدر بول و مفتت حصات خصوص خام آن به شرط مداومت چند يوم و قدرى از آن را چون در حين طبخ در گوشت اندازند گوشت را مهرّا سازد و تأثير اين در اين باب از پوست خربزه زياده است . دردار به فتح اول و سكون را و فتح دال و الف و راى مهملات لغت فارسى است و آن را دارون و سفيدار و درخت پشه نيز نامند جهت آنكه در جوف ثمر آن پشه متكون مىگردد و نوعى از غرب است . طبيعت آن : در اول سرد و خشك . افعال و خواص آن : قابض و با قوّت جاليه . اكتحال عصاره برگ آن با عسل جهت ظلمت بصر و قطور آن نيم گرم در گوش جهت ورم آن و قطور آبى كه از سر چوب بيخ تر آن در حين سوختن برمىآيد جهت رفع كرى كه از امتداد امراض به هم رسيده باشد و برگ تازه آن مقوى دندان و لثه و قاطع اسهال و پخته آن ملين طبع و ضماد آن جهت التيام جراحات تازه و جبر كسر عظام و با سركه جهت جرب رطب و پوست بيخ آن در افعال قوىتر و يك مثقال آن با شراب و يا آب مسهل بلغم به عصر و طلاى آن با سركه جهت تغيير دادن رنگ برص مؤثر و رطوبت ثمر آن جالى جلد بشره و جهت تب دق و سرفه مزمن مجرب و آب خيسانيده خشك آن قايم مقام رطوبت آن . المضار : محرق خون و مولد سودا ، مصلح آن شكر . مقدار شربت آن : تا يك مثقال . بدل آن : وخشيزك است . دروبطارس به فتح دال و ضم را و سكون واو و فتح باى موحده و فتح طاى مهمله و الف و كسر را و سين مهمله به يونانى به معنى ولد البلوط است چه گياه آن بر درخت بلوط كهنه مىرويد و بر آن مىپيچد